ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ
Νέοι καιροί –νέες δουλειές. Η δημιουργία του Πρακτορείου Ειδήσεων “Novosti”
© Sputnik/Boris Prihodko

Η δημιουργία του Πρακτορείου Ειδήσεων “Novosti”

Μετά τη λήξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου (Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου) και τη Μεγάλη Νίκη, στην ενημέρωση για την εξέλιξη των οποίων το Σοβιετικό ειδησεογραφικό πρακτορείο (Sovinformburo) διαδραμάτισε αποφασιστικό ρόλο, το πρακτορείο εξακολούθησε την ενεργό του δράση. Το τελευταίο πολεμικό δελτίο εξέπεμψε στο ραδιόφωνο της Μόσχας, στις 15 Μαΐου 1945. Τότε, ο Γιούρι Λεβιτάν ανέφερε: «Η αιχμαλωσία των Γερμανών στρατιωτών σε όλα τα μέτωπα τελείωσε». Αλλά η ζωή συνεχίστηκε και παρουσιάστηκαν νέες προκλήσεις για τη χώρα. Πρώτα απ' όλα, στο ιδεολογικό μέτωπο.

Η δημιουργία του Σοβιετικού Γραφείου Πληροφοριών

Σύμφωνα με την παρατήρηση της ιστορικού Αλεξάνδρα Μπονταρένκο, «η προπαγάνδα ήταν τότε συμπαγής. Υπήρχε πάντα κάτι πάνω στο οποίο θα μπορούσε να χτιστεί η προπαγάνδα και πράγματα να υπερασπιστεί κανείς. Υπήρχαν δυο κόσμοι, δυο συστήματα και διεξαγόταν μια ιδεολογική μάχη. Η χώρα μας προκαλούσε πολύ μεγάλο σεβασμό στον κόσμο ως κράτος το οποίο συνέτριψε τη Γερμανία. Και οι προπαγανδιστές μπορούσαν πολύ εύκολα να εκμεταλλευτούν  οποιοδήποτε ατόπημα του ιδεολογικού και κατ' επέκταση του πραγματικού εχθρού».

Κάμποσες μεταπολεμικές γενιές γνωρίζουν ότι ακριβώς από το «Σοβιετικό ειδησεογραφικό πρακτορείο» οι άνθρωποι ενημερώνονταν για τις νίκες του στρατού, ενώ τη δεκαετία του '50 μάθαιναν για τη ζωή στη Σοβιετική Ένωση και τις χώρες του σοσιαλιστικού στρατοπέδου.

Αλλά αυτήν την εποχή η χώρα συμμετείχε ήδη σε μια νέα αντιπαράθεση —όχι στο πεδίο της μάχης, αλλά στο πληροφοριακό περιβάλλον. Το 1961, το Sovinformburo αντικαταστάθηκε από το Πρακτορείο Τύπου "Novosti" ή APN. «Ενημέρωση προς όφελος της ειρήνης, προς όφελος της φιλίας μεταξύ των λαών», ήταν το σλόγκαν του νέου πρακτορείου.

Το APN έπρεπε να μεταδίδει στο εξωτερικό αληθείς ειδήσεις για την ΕΣΣΔ και να βοηθά τους Σοβιετικούς να γνωρίσουν τη ζωή άλλων λαών. Γενικότερα, είχε υποχρέωση να ενισχύει την αλληλοκατανόηση, την εμπιστοσύνη και τη φιλία των λαών, όπως αναφέρεται στον κανονισμό του πρακτορείου.

Κληρονομώντας το Sovinformburo, το APN κέρδισε πολύτιμα στελέχη και κοινωνικό στάτους, μιας και μεταξύ των ιδρυτών του υπήρχαν ενώσεις δημοσιογράφων, συγγραφείς, κοσμοναύτες, κοινωνίες φιλίας με διάφορες χώρες.

«Σοβινφορμμπιρό»: Άνθρωποι και έργα

Και ξαφνικά η μετάδοση των πληροφοριών άλλαξε. Πλέον, δεν αρκούσε μόνο να πληροφορείς, αλλά και να εξηγείς, να πείθεις, να αποδεικνύεις. Παρά την ονομασία του, το πρακτορείο δεν ασχολείτο με την ειδησεογραφία. Στην πρώτη θέση έρχονταν τα άρθρα ανάλυσης και οι κριτικές. Το APN, σε πρώτο επίπεδο, εκπλήρωνε έναν αντιπροπαγανδιστικό στόχο και διέψευδε την προκατειλημμένη άποψη, η οποία σχηματιζόταν στη Δύση.

Αυτό γινόταν με όλα τα διαθέσιμα μέσα και από όλα τα πιθανά κανάλια: το ραδιόφωνο, την τηλεόραση, τον κινηματογράφο, τις εφημερίδες, τα περιοδικά, τις ρουμπρίκες των εφημερίδων. Η φωτογραφική υπηρεσία του APN ετοίμαζε όχι λιγότερα από 120 θέματα το χρόνο. Εφημερίδες και περιοδικά εκδίδονταν σε 45 χώρες, σημειώνοντας ημερήσια κυκλοφορία της τάξης των 4 δισεκατομμυρίων αντιτύπων. Το πρακτορείο ετοίμαζε εκδόσεις για κάθε γούστο και για το πιο ευρύ κοινό: «Επιστήμη και τεχνολογία», «Πολιτισμός και τέχνη», «Αθλητισμός», «Νεολαία —ζωή και προβλήματα», «Διεθνής ενημέρωση». Υπήρχε και ημερήσια επισκόπηση του σοβιετικού τύπου στην αγγλική γλώσσα, η Daily review.

Ετησίως, το APN εξέδιδε ως και 200 βιβλία και έντυπα γενικής κυκλοφορίας περίπου 20 εκατομμυρίων αντιτύπων. Τύπωναν όσα δεν αποφάσιζαν να τυπώσουν οι άλλοι εκδοτικοί οίκοι. Για παράδειγμα, τις αναμνήσεις του στρατάρχη Ζούκοφ, το «Είκοσι γράμματα στο φίλο» της κόρης του Στάλιν, Σβετλάνα Αλλιλούεβα.

Στο εσωτερικό του ακροατήριο το πρακτορείο στην πράξη δε λειτουργούσε, με εξαίρεση την εφημερίδα "Moscovskye novosti" και το περιοδικό "Sputnik", τα οποία θεωρούνταν υπολογίσιμα μεγέθη και από το ρωσικό κοινό και είχαν τεράστια ζήτηση.

Το περιοδικό "Sputnik" τυπωνόταν όχι μόνο στη ρωσική γλώσσα, αλλά και στην αγγλική, τη γαλλική, την ισπανική, τη γερμανική, την τσεχική και την ουγγρική. Στο τέλος του ξένου τεύχους παρουσιάζονταν στους αναγνώστες μαθήματα ρωσικής γλώσσας, παραμύθια και παραδοσιακές συνταγές της ΕΣΣΔ —ολόκληρη η χώρα σε μια τσέπη.

Η δουλειά του APN στο εξωτερικό 

Το πρακτορείο ειδήσεων "Novosti" προσπαθούσε να βρει τους αναγνώστες και τους ακροατές του παντού, πρώτιστα στην άλλη πλευρά του «Σιδηρούντος Παραπετάσματος». Γι' αυτό το λόγο, το APN άνοιξε γραφεία σε άλλες χώρες, εξέδωσε εφημερίδες και βιβλία σε δεκάδες γλώσσες και συνεργαζόταν ενεργά με ξένους δημοσιογράφους.

© Sputnik/K. Tszplenkov

Το πρακτορείο είχε περισσότερους από εκατό αντιπροσώπους σε όλο τον κόσμο. Το APN ήταν πολύ γνωστό στον αραβικό κόσμο, ενώ στην Ινδία λειτουργούσε για πολύ καιρό ένα μεγάλο ενημερωτικό κέντρο. Στην Ευρώπη τα πράγματα ήταν πιο δύσκολα. Σε ορισμένες χώρες του Παλαιού Κόσμου δε γνώριζαν σχεδόν τίποτα για τη δραστηριότητα του πρακτορείου. Βέβαια, η δουλειά σε κάποιες χώρες πήγαινε καλά, για παράδειγμα στην Ολλανδία.

Για να κάνεις ολόκληρο τον κόσμο να σε ακούσει, πρέπει να προσεγγίσεις κάθε περιοχή, κάθε χώρα ξεχωριστά. Οι ιδιαιτερότητες της νοοτροπίας, τα ενδιαφέροντα και οι προσδοκίες των ξένων αναγνωστών και ακροατών μελετούνταν από ειδικούς-γνωστές της κάθε χώρας. Εξίσου για να βγεις στη διεθνή πληροφοριακή αγορά, έπρεπε και να γράφεις αντιστοίχως με τον τρόπο που είχαν συνηθίσει στην Ασία, την Ευρώπη, την Αμερική.

Το APN έπαψε να υπάρχει το 1990, όταν στη βάση του ο πρόεδρος της ΕΣΣΔ, Μιχάηλ Γκορμπατσόφ, αποφάσισε να δημιουργήσει το ενημερωτικό πρακτορείο "Novosti" (IAN). Μπροστά του,  το πρακτορείο είχε να αντιμετωπίσει νέες προκλήσεις και αλλαγές.

Πηγή: www.ria.ru