ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
"Καλήν ημέραν άρχοντες..." στις γειτονιές της Ελλάδας
© ΑΠΕ-ΜΠΕ
ΘΕΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

"Καλήν ημέραν άρχοντες..." στις γειτονιές της Ελλάδας

«Χριστούγεννα Πρωτούγεννα, πρώτη γιορτή του χρόνου,
γραικάτε, διέτε, μάθετε, τώρα Χριστός γεννιέται.
Γεννιέται κι ανατρέφεται στο μέλι και στο γάλα.
Το μέλι τρων' οι άρχοντες, το γάλα οι αφεντάδες
και το μελισσοβότανο δώστε στα παλληκάρια».

Με τα Κάλαντα υποδέχονται οι Έλληνες τη γέννηση του Χριστού και με την αισιοδοξία ότι όλα θα πάνε καλά, ή καλύτερα, αφού κατά το «Δωδεκαήμερο» (λαογραφικός όρος) από την παραμονή των Χριστουγέννων μέχρι τον αγιασμό των υδάτων οι Ουρανοί είναι ανοιχτοί, έτοιμοι να ακούσουν και να ικανοποιήσουν κάθε ευχή.

Τα κάλαντα είναι ένα τραγούδι, μια παράδοση και μια χαρμόσυνη αναγγελία. «Καλήν εσπέρα άρχοντες, αν είναι ορισμός σας, Χριστού την Θεία Γέννηση να πω στ' αρχοντικό σας».

Τα κάλαντα πήραν το όνομα τους από τις καλένδες του Ιανουαρίου. Οι καλένδες ήταν οι πρώτες ημέρες των Ρωμαϊκών μηνών και συγγενείς και φίλοι αντάλλασσαν επισκέψεις και δώρα, που ήταν μέλι, ξερά σύκα, χουρμάδες, χυλός και μικρά νομίσματα.

Τα κάλαντα είναι μίγμα θρησκευτικού και κοσμικού περιεχομένου. Στην αρχή εξαγγέλλεται και περιγράφεται το θρησκευτικό γεγονός και μετά ακολουθούν τα εγκώμια για τα διάφορα πρόσωπα της οικογένειας ανάλογα με τα χαρίσματα τους, την ηλικία τους, το επάγγελμα τους ή την κοινωνική τους θέση.

Κυρά ψηλή, κυρά λιγνή, κυρά καμαροφρύδα»
Κατόπιν ακολουθούν οι ευχές,
«Τούτο το σπίτι το ψηλό, πέτρα να μη ραγίσει
Κι ο νοικοκύρης του σπιτιού χρόνια πολλά να ζήσει»
Και τελειώνουν με την παράκληση για φιλοδώρημα,
«αφέντη μου ευγενικέ, αν έχεις γρόσια δος μας τα
αν έχεις και γλυκό κρασί βγάλε να μας κεράσεις».
Όμως, έχουν έτοιμους και στίχους γι αυτούς που δεν τους δίνουν φιλοδώρημα,
«αφέντη μου στην κάπα σου χίλιες χιλιάδες ψείρες,
Άλλες γεννούν, άλλες κλωσούν κι άλλες αυγά μαζώνουν».

Το «Δωδεκαήμερο» είναι έννοια διαχρονική και δεισιδαιμονική, που τη γνωρίζουν και τη χρησιμοποιούν, όχι μόνον οι Έλληνες, αλλά και οι άλλοι χριστιανικοί λαοί (Douze jours, I Dodici giorni, the Twelve days). Για να ξορκίσουν το κακό οι χριστιανοί στολίζουν και φωτίζουν τα σπίτια τους. Κατά τόπους, δε, τηρούν διάφορα έθιμα για τον ίδιο λόγο.

Στην Ελλάδα, οι προετοιμασίες για τη γέννηση του Χριστού ξεκινούν από την παραμονή, ψάλλοντας τα κάλαντα και παρασκευάζοντας τα εδέσματα για το γιορτινό τραπέζι. Την παραμονή των Χριστουγέννων οι δρόμοι πλημμυρίζουν από τις φωνές των παιδιών που τραγουδούν «καλήν ημέραν άρχοντες…». Οι «νοικοκυραίοι» τούς ανταμείβουν τώρα πια με χρήματα. Παλιότερα το… αντίτιμο της ευχής ήταν καρύδια, σταφίδες ή σπιτικά γλυκίσματα.

Πρέπει, βέβαια, να αναφερθεί —χωρίς να ανήκει στα έθιμα — η εκκλησιαστική ακολουθία των Χριστουγέννων, που ψάλλεται στις εκκλησίες κατά το ξημέρωμα και είναι γεμάτη από λαμπρούς ύμνους των μεγάλων υμνογράφων της εκκλησίας. Σήμερα, οι προετοιμασίες ξεκινούν πολύ νωρίτερα με το στόλισμα του χριστουγεννιάτικου δέντρου. Έθιμο, που ήρθε στην Ελλάδα από τις χώρες του βορρά. Για πρώτη φορά, χριστουγεννιάτικο δέντρο στολίστηκε στη χώρα στα ανάκτορα από τον βασιλιά Όθωνα. Ευρύτερα επικράτησε στην Ελλάδα μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η ημέρα των Χριστουγέννων σε όλη την Ελλάδα γιορτάζεται γύρω από το τραπέζι, με όλη την οικογένεια να γεύεται το χοιρινό, τα μελομακάρονα, τους κουραμπιέδες και το Χριστόψωμο. Στο παρελθόν, μάλιστα, σε πολλά μέρη της χώρας, οι άνθρωποι την πρώτη μέρα των Χριστουγέννων δεν έκαναν επισκέψεις σε άλλα σπίτια. Σε άλλες ελληνικές γωνιές ο πρώτος επισκέπτης έπρεπε να ρίξει ένα ξύλο στη φωτιά, δίνοντας ευχές για καλή σοδειά, υγεία και ευτυχία.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ