ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
Христопсомо
© ΑΠΕ-ΜΠΕ. Συμελα Παντζαρτζη
ΘΕΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Το Χριστόψωμο. Συνταγή

Χριστόψωμο λέγεται γενικά το ψωμί (καρβέλι) ή κουλούρα που οι ελληνίδες νοικοκυρές έχουν παρασκευάσει 2-3 ημέρες προ των Χριστουγέννων ειδικά για τη μεγάλη αυτή εορτή. Η μόνη διαφορά με τα άλλα συνήθη ψωμιά είναι ο πλούσιός του στολισμός με λογής-λογής κεντήματα (κεντίδια) ή «πλουμίδια» όπως ονομάζονται. Αυτά τα πλουμίδια δεν είναι τυχαία και επιπόλαια κεντίδια, αλλά σεβαστά σχήματα που συμβολίζουν τον καημό και το όνειρο της ελληνικής αγροτιάς.

Τα ζυμαρένια κεντήδια, που κοσμούν την επιφάνεια του Χριστόψωμου, αναπαριστούν τα έθιμα και τις παραδόσεις κάθε τόπου. Στη μέση του ψωμιού υπάρχει απαραιτήτως ένας μεγάλος σταυρός από ζυμάρι και στο κέντρο του ένα άσπαστο καρύδι.

© ΑΠΕ-ΜΠΕ. Συμελα Παντζαρτζη

Τα ζυμαρένια λουλούδια είχαν τόσα πέταλα, όσα και τα μέλη της οικογένειας, τα ζυμαρένια φύλλα ήταν σύμβολο προστασίας και γονιμότητας, ενώ τα κλαράκια κληματαριάς και τα σταφύλια σύμβολα αφθονίας.

Για το Χριστουγεννιάτικο τραπέζι το Χριστόψωμο είναι ευλογημένο ψωμί αφού θα στηρίξει τη ζωή του νοικοκύρη και της οικογένειας του.

Χρησιμοποιούν καλό αλεύρι και ακριβά υλικά όπως ροδόνερο, μέλι, σουσάμι, κανέλλα και γαρύφαλλα. Η νοικοκυρά έκανε το σταυρό της, πριν ξεκινήσει το ζύμωμα.

Οι παραδόσεις και οι τοπικές συνήθειες καθόριζαν το σχήμα και τα στολίδια του. Αλλού ήταν στρογγυλό, αλλού οβάλ ή μακρόστενο.

Ένα κεφαλαίο Β συμβολίζει το ζυγό του αλετριού (από την ιστορία της σποράς) ενώ άλλες παραστάσεις αλέτρι βόδια κλπ., συμβολίζουν το αυτό. Στο άλλο μισό της επιφάνειας του Χριστόψωμου με «σωρό» ζύμης παρίσταται η «στοίβα» (οι θημωνιές), πλαισιωμένη με φύλλα αμπέλου και ελιάς, η προσδοκία, το όνειρο για το ερχόμενο Καλοκαίρι.

Επίσης πολλές φορές απεικονίζεται και το σπίτι στο οποίο και θα έρθει η ευτυχία της χρονιάς μια ιδιαίτερη σημασία που τονίζεται και στα κάλαντα:

«Σ΄ αυτό το σπίτι πού ΄ρθαμε πέτρα να μη ραΐσει
κι ο νοικοκύρης του σπιτιού χίλια χρονιά να ζήσει»

Ασφαλώς και δεν εννοείται ράγισμα πέτρας αλλά την απευχή του θανάτου που με τους θρήνους και ολοφυρμούς μπορούν να κάνουν και «τις πέτρες να ραΐσουν» γι΄ αυτό και αμέσως μετά η ευχή καμιά συμφορά κι ο νοικοκύρης χίλια χρόνια να ζήσει.

Συνταγή για το Χριστόψωμο
Υλικά

* 1 κιλό αλεύρι σκληρό
* 1 μαγιά ξηρή
* 1 κουτ. σούπας ζάχαρη
* ½ κουτ. γλυκού αλάτι
* 1 κουτ. σούπας γλυκάνισο
* 1 κουτ. γλυκού μαστίχα κοπανισμένη
* 4 κουτ. σούπας μέλι
* ½ φλιτζάνι ελαιόλαδο
* 2 φλιτζάνια χλιαρό νερό

Για το στόλισμα
* ½ κιλό αλεύρι
* ½ κουτ. γλυκού αλάτι
* 2 κουτ. σούπας ελαιόλαδο
* 1 φλιτζάνι χλιαρό νερό
* αμύγδαλα ασπρισμένα
* γαρύφαλλα ολόκληρα

Για το γλασάρισμα:
* μέλι
* νερό

Εκτέλεση

Ξεκινάμε από τη ζύμη. Σε μία λεκάνη κοσκινίζουμε το αλεύρι και βάζουμε μία κουταλιά της σούπας ζάχαρη. Χτυπάμε στο γουδί τη μαστίχα μαζί με λίγο αλάτι και τη ρίχνουμε στο αλεύρι. Ρίχνουμε, επίσης, την ξηρή μαγιά με το γλυκάνισο. Με μια τρυπητή κουτάλα ανακατεύουμε τα ξηρά υλικά της ζύμης, να «πάρουν τον αέρα τους».

Σιγά σιγά ρίχνουμε το χλιαρό νερό και παράλληλα χτυπάμε το μείγμα στο μίξερ. Προσθέτουμε το μέλι και συνεχίζουμε το χτύπημα. Τέλος, χύνουμε το ελαιόλαδο και δουλεύουμε τη ζύμη για 5 λεπτά σε μέτριες στροφές.

Πασπαλίζουμε τον πάγκο με αλεύρι και αρχίζουμε να δουλεύουμε τη ζύμη με τα χέρια. Φτιάχνουμε μία μπάλα και την τοποθετούμε σε λαδωμένη λεκάνη, τη σκεπάζουμε και την αφήνουμε να φουσκώσει για 1 — 1,5 ώρα.

Η ζύμη για το στόλισμα: Κοσκινίζουμε το αλεύρι σε ένα μπολ και ανοίγουμε μία τρύπα στη μέση. Βάζουμε νερό, αλάτι, λάδι και αρχίζουμε να ανακατεύουμε και να ζυμώνουμε με τα χέρια μας για να «δέσουμε» τα υλικά. Ζυμώνουμε, ώσπου να «γυαλίσει» η ζύμη και να ξεκολλάει άνετα από τα χέρια μας.

Όταν φουσκώσει το Χριστόψωμο, το βάζουμε στο λαδωμένο σκεύος, που θα ψηθεί.

© ΑΠΕ-ΜΠΕ. Συμελα Παντζαρτζη

Παίρνουμε τη ζύμη για το στόλισμα, την ανοίγουμε με τον πλάστη, την κόβουμε σε κορδέλες, την τυλίγουμε, χαράζουμε με το μαχαίρι σχήματα, ζωάκια, φυλλαράκια, ό,τι θέλουμε και έχει κάποιο νόημα για τους ανθρώπους με τους οποίους θα μοιραστούμε το ψωμί στο τραπέζι. Κολλάμε τη διακόσμηση πάνω στο Χριστόψωμο, αφού προηγουμένως το αλείψουμε αβγό με ένα πινέλο.

Ψήνουμε στο φούρνο στους 190 βαθμούς για 40 με 45 λεπτά. Τα πρώτα 20 λεπτά δεν ανοίγουμε καθόλου την πόρτα του φούρνου για να μην «κάτσει» το ψωμί. Όταν είναι έτοιμο, το περνάμε με μελόνερο (3 μέρη μέλι, 1 νερό).

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ