ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
Πρωτοχρονιά στη Ρωσία: Ένα μείγμα ορθοδοξίας, σοβιετικής κληρονομιάς και ευρωπαϊκών παραδόσεων
© Sputnik/Alexandr Vilf
ΘΕΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Πρωτοχρονιά στη Ρωσία: Ένα μείγμα ορθοδοξίας, σοβιετικής κληρονομιάς και ευρωπαϊκών παραδόσεων

Στις 31 Δεκεμβρίου του 1699, για πρώτη φορά στη Ρωσία γιορτάστηκε η Πρωτοχρονιά, με τον ευρωπαϊκό τρόπο. Την "ανατολή" της 1ης Ιανουαρίου 1700, οι Ρώσοι υποδέχτηκαν το νέο έτος με παρέλαση, πυροτεχνήματα, τουφεκιές και κανονιές. Οι Μοσχοβίτες διατάχθηκαν να ρίξουν πυροτεχνήματα κοντά στα σπίτια τους και οι γυναίκες τους φόρεσαν ουγγρικές φορεσιές. Σύμφωνα δε, με το διάταγμα που εξέδωσε ο αυτοκράτορας Πέτρος Α' (Μέγας), οι εξώπορτες των αρχοντικών σπιτιών στολίστηκαν με κλαδιά πεύκου και ελάτου ενώ μικρά κλαράκια τοποθετήθηκαν στις αυλές των απλών σπιτικών, προσφέροντας έτσι μια νότα πανηγυρικής ατμόσφαιρας.

© Sputnik/Pavel Balabanov

Ο Πέτρος Α', ιστορική μορφή της Ρωσίας που προχώρησε σε μεταρρυθμίσεις και έφερε τις ευρωπαϊκές παραδόσεις, άνοιξε το δρόμο για τον εορτασμό της Πρωτοχρονιάς την 31η Δεκεμβρίου. Ωστόσο, πριν απ' αυτόν, οι ημερομηνίες εορτασμού της Πρωτοχρονιάς στη Ρωσία είχαν αλλάξει πολλές φορές με κυριότερες την 1ηΜαρτίου και την 1ηΣεπτεμβρίου.

Το 988 στη Ρωσία η καθιέρωση του χριστιανισμού ως επίσημο θρήσκευμα της χώρας, έφερε το βυζαντινό ημερολόγιο. Σύμφωνα με την καινούργια θρησκευτική παράδοση, η Πρωτοχρονιά έπρεπε να εορτάζεται το φθινόπωρο, συγκεκριμένα 1η Σεπτεμβρίου, οι Ρώσοι όμως δεν μπορούσαν να αλλάξουν εύκολα τις παραδόσεις τους, καθώς είχαν συνηθίσει να γιορτάζουν την Πρωτοχρονιά την 1ηΜαρτίου, με τον ερχομό της άνοιξης. Κι αυτό αντιστοιχούσε σε όσα υπαγόρευε η λογική: έχει μαζευτεί όλη η σοδειά, οι αγροτικές εργασίες έχουν ολοκληρωθεί και μία νέα χρονιά αρχίζει.

Ο λόγος που ξεκίνησε να γιορτάζεται η Πρωτοχρονιά το φθινόπωρο, οφείλεται και στη βούληση του Πέτρου Α' της Ρωσίας να προσεγγίσει περισσότερο τη Δύση. Πριν από αυτόν, στη Ρωσία συνέχιζαν να γιορτάζουν την Πρωτοχρονιά τον Σεπτέμβριο. Ο Μέγας Πέτρος, ωστόσο, δεν τηρούσε την παράδοση. Παρ' όλα αυτά, δεν κατάφερε να έρθει τόσο κοντά με την Δύση όσο επιθυμούσε. Στη Ρωσία όμως ο λαός συνέχισε να τηρεί το Ιουλιανό ημερολόγιο και έτσι οι γιορτές ξεκινούσαν μερικές μέρες αργότερα σε σχέση με την Ευρώπη.

Μέσα σε τέσσερα χρόνια, οι εορτασμοί της Πρωτοχρονιάς μεταφέρθηκαν στη νέα πρωτεύουσα, την Αγία Πετρούπολη, κάτι που συμβαίνει ακόμη και σήμερα.

Την παράδοση του εορτασμού της Πρωτοχρονιάς συνέχισε η Αυτοκράτειρα Ελισάβετ η 1η, η οποία αγαπούσε τους χορούς και τη διασκέδαση. Για το λόγο αυτό φρόντιζε να στολίζει κάθε χρόνο ένα μεγάλο δέντρο στο παλάτι της και να διοργανώνει μεγάλα πάρτι μασκέ στα οποία, σύμφωνα με πηγές της εποχής, συνήθιζε να εμφανίζεται με αντρική στολή.

Το 1825, όταν έγινε τσάρος ο Νικόλαος ο Α', η παράδοση άλλαξε για ακόμη μια φορά, καθώς σταμάτησε ο στολισμός με τα κλαδιά και ξεκίνησαν να στολίζονται δέντρα. Το 1918 μετά την επανάσταση, σύμφωνα με το διάταγμα του Λένιν, η Ρωσία πέρασε στο Γρηγοριανό ημερολόγιο, το οποίο ξεπέρασε το Ιουλιανό ημερολόγιο κατά 13 μέρες. Άρα το ημερολόγιο αντί για 1η Φεβρουαρίου έδειχνε 14 ακολουθώντας έτσι το Γρηγοριανό σύστημα. Η ορθόδοξη εκκλησία δεν δέχτηκε αυτή την αλλαγή και συνέχιζε να γιορτάζει τα Χριστούγεννα με το παλιό Ιουλιανό ημερολόγιο. Από τότε μέχρι σήμερα, στη Ρωσία γιορτάζουν τα Χριστούγεννα στις 7 Ιανουαρίου (25 Δεκεμβρίου σύμφωνα με τον παλιό τρόπο).

© Sputnik/D. Chernov

Οι αλλαγές αυτές προκαλούσαν σύγχυση στον κόσμο και κανείς δεν ήξερε, πλέον, πότε και τί να γιορτάσει. Σύμφωνα με πηγές της εποχής, καθιερώθηκε και δεύτερος εορτασμός της Πρωτοχρονιάς στις 13 Ιανουαρίου, όπως προέβλεπε το Ιουλιανό ημερολόγιο.

Το 1919, η σοβιετική εξουσία κατήργησε τον εορτασμό των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς. Για μερικές δεκαετίες, ως το 1947, η 1η Ιανουαρίου στην ΕΣΣΔ παρέμεινε εργάσιμη μέρα.

Στις 23 Δεκεμβρίου του 1947, σύμφωνα με το διάταγμα του Προεδρείου του Ανώτατου Σοβιέτ της ΕΣΣΔ, η 1η Ιανουαρίου καθιερώθηκε ως γιορτή και αργία. Το 1954 το μεγαλύτερο χριστουγεννιάτικο δέντρο στη χώρα, ήταν στο Κρεμλίνο. Στα σοβιετικά χρόνια εμφανίστηκαν διάφορες παραδόσεις εορτασμού· για παράδειγμα στο πρωτοχρονιάτικο τραπέζι έπρεπε να υπάρχουν μανταρίνια και ρωσική σαλάτα (την οποία οι Ρώσοι αποκαλούν «Ολιβιέ»). Επίσης, κατά τη διάρκεια των χτύπων του ρολογιού ενός πύργου στο Κρεμλίνο, οι πιστοί έκαναν μια ευχή και άκουγαν τις ευχές του ηγέτη της χώρας προς τους πολίτες.

Με την πάροδο των χρόνων υπήρξαν αρκετές αλλαγές. Σύμφωνα με νόμο που θεσπίστηκε στις 25 Σεπτεμβρίου του 1992, στη Ρωσία η 2ημέρα του Ιανουαρίου θεωρήθηκε πλέον αργία. Μαζί με τα Σαββατοκύριακα και την επίσημη αργία την ημέρα των Χριστουγέννων, ο κόσμος στη Ρωσία είχε 10 μέρες διακοπών, σύμφωνα με ρυθμίσεις του 2005. Το 2013 όμως η νομοθεσία άλλαξε πάλι, με τις χειμερινές διακοπές να διαρκούν πλέον 8 μέρες (από την 1η ως την 8η Ιανουαρίου).

Το υλικό είναι παραγωγή της συντακτικής ομάδας του www.greece-russia2016.gr