ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
Το έθιμο του πρωτοχρονιάτικου δέντρου στη Ρωσία
© Sputnik/Alexey Bushkin
ΘΕΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Το έθιμο του πρωτοχρονιάτικου δέντρου στη Ρωσία

Ένα… περίεργο θέαμα που αντίκρισε ο τσάρος Πέτρος Α' της Ρωσίας (ο Μέγας), όταν ήταν παιδί, του κέντρισε την περιέργεια και ήταν αρκετό για να ξεκινήσει η παράδοση του στολίσματος του πρωτοχρονιάτικου δέντρου στη Ρωσία.

Βέβαια, το στόλισμα του πρωτοχρονιάτικου δέντρου "σημαδεύτηκε" από ιστορικά γεγονότα και, παρά το γεγονός ότι, πότε απαγόρευαν τον στολισμό του και πότε τον επέτρεπαν, τελικά, η παράδοση να το στολίζουν, επέζησε από την περίοδο των τσάρων και της εξουσίας του κομμουνιστικού κόμματος, έφτασε ως τις μέρες μας κι, απ΄ότι φαίνεται θα συνεχίσει να υπάρχει.

© Sputnik/Valeriy Shustov

Τί ήταν, όμως, αυτό που είδε ο Μέγας Πέτρος, όταν τον φιλοξενούσαν Γερμανοί φίλοι του στη διάρκεια των εορτών των Χριστουγέννων και του προκάλεσε εντύπωση; Ένα πεύκο πάνω στο οποίο ήταν κρεμασμένα μήλα και σοκολατάκια.

Τότε στην Ευρώπη, έτσι γιόρταζαν την Πρωτοχρονιά. Ο Μεγάλος Πέτρος, κρατώντας στο μυαλό του την παιδική ανάμνηση, όταν έγινε τσάρος εξέδωσε διάταγμα με το οποίο διέταξε να γιορτάζεται η Πρωτοχρονιά, όπως στη μορφωμένη Ευρώπη.

"Στους μεγάλους δρόμους, οι ευγενείς και οι κληρικοί, καθώς και άλλοι δημότες, πρέπει να στολίσουν τις εξώπορτες με κλαριά πεύκου ή έλατου…." αναφερόταν, μεταξύ άλλων, στο διάταγμα.

Μετά το θάνατο του Μεγάλου Πέτρου το διάταγμα ξεχάστηκε και το έλατο έγινε απαραίτητο "συστατικό" της Πρωτοχρονιάς, έναν αιώνα αργότερα.

Το 1817 ο πρίγκιπας Νικολάϊ Παύλοβιτς παντρεύτηκε την πριγκίπισσα της Πρωσίας Σαρλότ, η οποία βαφτίστηκε ορθόδοξη με το όνομα Αλεξάνδρα. Η πριγκίπισσα έπεισε την αυλή να δεχτούν την παράδοση να στολίζουν το πρωτοχρονιάτικο τραπέζι με μπουκέτα από κλαριά ελάτου. Το 1819 ο Νικολάϊ Παύλοβιτς πείστηκε από τη σύζυγό του να στολίσουν στο Ανάκτορο Άνιτσκοβ το χριστουγεννιάτικο δέντρο, και το 1852 στολίστηκε για πρώτη φορά το δημόσιο χριστουγεννιάτικο δέντρο στην Αγία Πετρούπολη, στο κτίριο του σταθμού των τρένων Εκατερίνισκι. Στις πόλεις άρχισε η «μόδα» για τα έλατα, τα οποία στόλιζαν με χριστουγεννιάτικα στολίδια από την Ευρώπη, ενώ στα πλούσια σπίτια διοργανώνονταν παιδικές χριστουγεννιάτικες πρωινές γιορτές.

Το σύμβολο του έλατου «έδεσε» με τη χριστιανική πίστη, αφού τα χριστουγεννιάτικα στολίδια, γλυκά και φρούτα συμβόλιζαν δώρα που έφερναν στον μικρό Χριστό. Επίσης, η κορυφή του δέντρου είναι πάντα διακοσμημένη με το σύμβολο του αστεριού της Βηθλεέμ, που δείχνει τον δρόμο στους Μάγους και τη γέννηση του Ιησού.

Ωστόσο, τα χρόνια του Α' Παγκόσμιου Πολέμου, ο Αυτοκράτορας Νικολάι Β' θεώρησε τον στολισμό του δέντρου εχθρικό και τον κατήργησε. Η παράδοση του στολισμού του δέντρου επανήλθε με τους Σοβιετικούς, οι οποίοι στόλισαν εκ νέου το πρώτο δημόσιο χριστουγεννιάτικο δέντρο την 31η Δεκεμβρίου του 1917 στην τεχνική σχολή Μιχαϊλοβσκι, στην Πετρούπολη.

Όμως, λίγα χρόνια αργότερα, και ήδη από το 1926 ο στολισμός του χριστουγεννιάτικου δέντρου θεωρείται έγκλημα: Η Κεντρική Επιτροπή του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης (ΚΚΣΕ) χαρακτήρισε τη συνήθεια του στολισμού αντι-σοβιετική. Το 1927, στο 15ο συνέδριο του κόμματος, ο Στάλιν αποφάσισε την κατάργηση του στολισμού του δέντρου, ενώ το 1931 απαγορεύθηκε η «χριστιανική Κυριακή» — η χώρα πέρασε στο εξαήμερο και απαγορεύθηκε ο εορτασμός των Χριστουγέννων.

Θεωρείται ότι η επαναφορά της συνήθειας του στολισμού του έλατου άρχισε από ένα σημείωμα που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Πράβντα» στις 28 Δεκεμβρίου του 1935. Πρόκειται για την πρωτοβουλία να οργανωθεί γιορτή παιδικού έλατου την Πρωτοχρονιά, σημείωμα το οποίο υπέγραψε ο δεύτερος γραμματέας του κόμματος της Ουκρανίας Πόστισεβ, και ο Στάλιν συμφώνησε.

Το 1935 οργανώθηκε η πρώτη παιδική γιορτή της Πρωτοχρονιάς, με στολισμένο έλατο. Την παραμονή του Νέου Έτους το 1938 σε μια αίθουσα του Κομμουνιστικού Κόμματος τοποθετήθηκε έλατο ύψους 15 μέτρων με 10.000 στολίδια, κι από τότε ονομάστηκε έλατο της χώρας.

© Sputnik/

Από το 1976, το βασικότερο χριστουγεννιάτικο δέντρο της χώρας θεωρείται αυτό στο Κρεμλίνο. Αντί για χριστουγεννιάτικο δέντρο, ονομάστηκε δέντρο της Πρωτοχρονιάς.

Κλείνοντας το «ταξίδι» του στολισμού του έλατου στην πορεία του χρόνου, αξίζει να σταθούμε σε ένα από τα βασικά του «χαρακτηριστικά», τα ίδια τα στολίδια. Στις μέρες μας υπάρχουν πολλά είδη διακόσμησης και στολισμού του δέντρου.

Το πλέον παραδοσιακό είναι τα πολύχρωμα παιχνίδια φτιαγμένα από γυαλί, λαμπτήρες και πούλιες. Επίσης, αυτό που παραμένει ίδιο στον στολισμό του χριστουγεννιάτικου δέντρου, είναι η γιρλάντα με τα χρωματιστά φωτάκια.

Τον τελευταίο αιώνα, τα φυσικά δέντρα άρχισαν να αντικαθίστανται από τεχνητά, μερικά από τα οποία μοιάζουν πάρα πολύ με τα φυσικά. Άλλα διακοσμούνται με τον συνήθη τρόπο και άλλα είναι στυλιζαρισμένα και δεν απαιτούν στολισμό. Υπάρχει και η μόδα το χριστουγεννιάτικο δέντρο να είναι μινιμαλιστικά στολισμένο σε ένα χρώμα,κυρίως ασημί, χρυσό,μπλε, κ.λπ.

Το υλικό είναι παραγωγή της συντακτικής ομάδας του www.greece-russia2016.gr