ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
Греческая Пасха: традиционные пасхальные яйца
© ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΜΠΟΥΓΙΩΤΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ, ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΣΑΪΤΑΣ
ΘΕΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Πασχαλινά αυγά και...αυγομαχίες

Οι αυγομάχοι έχουν λάβει θέσεις και έχουν στη "φαρέτρα" τους είκοσι αυγά ο καθένας. Τα μάζευαν προσεκτικά όλο τον χρόνο, δοκιμάζοντάς τα για τις αντοχές τους και τα φύλασσαν στο ψυγείο ώστε να είναι έτοιμα να βαφτούν κόκκινα τη Μεγάλη Πέμπτη και να συμμετάσχουν στον επίσημο διαγωνισμό τη δεύτερη μέρα του Πάσχα. Η μάχη ξεκινά στην εξέδρα, όπου κάθονται αντικρυστά δύο αυγομάχοι. Όποιος μείνει τελευταίος με ένα αυγό είναι νικητής. Οι συμμετέχοντες είναι δεκάδες, ενώ στη διαδικασία μπορεί να λάβει μέρος όποιος το επιθυμεί. Το ενδιαφέρον, μάλιστα, είναι τόσο μεγάλο που διοργανώνεται και ξεχωριστός διαγωνισμός για παιδιά — αυγομάχους.

Όλα αυτά θα συμβούν και φέτος σε περιοχές της χώρας (Πιερία, Πέλλα, Καβάλα, Σέρρες κ.α.) όπου δραστηριοποιούνται ποντιακοί σύλλογοι, καθώς το έθιμο της αυγομαχίας κατάγεται από τις πατρίδες του ποντιακού ελληνισμού. Με την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1922, οι πρόσφυγες έφεραν μαζί τους το έθιμο που αναπτύχθηκε ευρύτατα και διαδόθηκε γρήγορα πιθανότατα λόγω του διαγωνιστικού του χαρακτήρα.

Οι συμβολισμοί του αυγού

Σε ό,τι αφορά τους συμβολισμούς του αυγού, το βρασμένο αυγό συμβολίζει τον θανατωμένο Χριστό, που με το τσούγκρισμα κατά την Ανάσταση ανασταίνεται και μας γεμίζει με ελπίδα για νέα ζωή, πιο χαρούμενη και ευτυχισμένη. Το τσόφλι συμβολίζει τον τάφο του Κυρίου και το σπάσιμό του το άνοιγμα του τάφου, την παραμέριση της πέτρας που το σκεπάζει και την έξοδο του Χριστού. Το αυγό προσφέρεται εύκολα, είναι τόσο μικρό και δίνει τόσα πολλά, μεταφέρει παντού την αγάπη, τη θυσία, την Ανάσταση, την ενότητα, τη θύμηση, την ανθρωπιά. Ένα αυγό φυλάσσεται με ευλάβεια στο εικονοστάσι για να προστατεύει το σπίτι μέχρι της Αναλήψεως. Τότε, στα μπαλκόνια ή στα παράθυρα των σπιτιών κρεμούν κόκκινα μαντήλια που συμβολίζουν τη λαμπρότητα της άνοιξης και την ανοιχτωσιά των αποχρώσεων της φύσης.

Το κόκκινο χρώμα του πασχαλινού αυγού παραπέμπει στους προχριστιανικούς θανάτους θεών, το αίμα του εβραϊκού προβάτου και το αίμα του χριστού. Έδωσε, μάλιστα, την ονομασία του και στη Μεγάλη Πέμπτη, η οποία στη Δυτική Μακεδονία ονομάζεται επίσης και "Κόκκινη Πέμπτη" ή "Κόκκινη Πέφτη". Πολλοί λένε, άλλωστε, ότι τα αυγά θα πρέπει να βαφτούν κόκκινα πριν από τη Θεία Λειτουργία για να είναι γερά, αλλιώς θα σπάζουν εύκολα.

Το βάψιμο των αυγών κυριαρχεί στη χριστιανική παράδοση για τη Μεγάλη Πέμπτη.

© ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΜΠΟΥΓΙΩΤΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ, ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΣΑΪΤΑΣ

Το αυγό, σύμβολο όχι μόνο χριστιανικό αλλά και παγκόσμιο, συμβολίζει την αναγέννηση της ζωής. Γύρω από αυτό πλέκονται πολλές πρακτικές και δοξασίες. Για παράδειγμα, το πρώτο αυγό, που πρόσεχαν να είναι από μαύρη κότα, το έβαζαν στο εικονοστάσι, όπου παρέμενε όλο το έτος ή ακόμα και για επτά χρόνια. Ο κρόκος του, που γινόταν σκληρός σαν κεχριμπάρι, αποκτούσε ιδιότητες φυλακτού για τις έγκυες γυναίκες ώστε να μην αποβάλλουν, γι' αυτό λεγόταν "κρατητήρας".

Πολλές φορές τα κόκκινα αυγά της Μεγάλης Πέμπτης πίστευαν ότι έχουν ιδιαίτερη δύναμη γι' αυτό έβαζαν τα τσόφλια τους στους κήπους, στα δέντρα και στα χωράφια για να βοηθήσουν την ανάπτυξή τους. Ή έθαβαν το πρώτο αυγό στην πρώτη αυλακιά όταν άρχιζαν να σπέρνουν. Το κόκκινο χρώμα προερχόταν από φυτικές μπογιές, όπως φύλλα από κρεμμύδια ή θάμνους σαν το ριζάρι. Κατόπιν τα κεντούσαν ή τα ζωγράφιζαν με φύλλα, ζυμάρι ή λιωμένο κερί.

Οι εναλλακτικές φυσικές βαφές των πασχαλιάτικων αυγών

Η Μεγάλη Πέμπτη, αλλιώς και "κόκκινη" Πέμπτη, είναι η ημέρα της βαφής των πασχαλινών αυγών. Από νωρίς το πρωί, τα πιο παραδοσιακά νοικοκυριά αναρτούν ένα κόκκινο πανί στο μπαλκόνι, ή στο παράθυρο, ένδειξη ότι η νοικοκυρά του σπιτιού επιδίδεται στη βαφή των αυγών.

Μια ευρύτατη γκάμα συμβατικών βαφών, που κυκλοφορούν στο εμπόριο, επιτρέπουν τη χρωματική ποικιλία, γι' αυτό και στις μέρες μας τα αυγά βάφονται σε διάφορα χρώματα. Το κύριο χρώμα, ωστόσο, παραμένει το παραδοσιακό κόκκινο και για να επιτευχθεί υπάρχουν και πιο παραδοσιακοί και οικολογικοί τρόποι βαφής, από τις βιομηχανικές συμβατικές βαφές, που ολοένα κερδίζουν έδαφος.

Ένας από τους πιο διαδεδομένους, παραδοσιακούς τρόπους είναι με τη χρήση της βαφής που παράγεται από κρεμμύδια. Οι αποξηραμένες φλούδες του βολβού μαζεύονται από τη νοικοκυρά και τοποθετούνται στην κατσαρόλα για να μουλιάσουν από τη Μεγάλη Τρίτη και να πάρουν μια πρώτη βράση. Τη Μεγάλη Πέμπτη, το χρώμα είναι ήδη έτοιμο και το μόνο που απομένει είναι να μπουν τα ωμά αυγά. Το βράσιμό τους γίνεται σε σιγανή φωτιά για να μην ραγίσουν.

Το αποτέλεσμα είναι απολύτως ικανοποιητικό. Το χρώμα των βαμμένων αυγών δεν είναι το συνηθισμένο βαθυκόκκινο που επιτυγχάνεται με τις συμβατικές βαφές, αλλά ένα γλυκό, καφεκόκκινο χρώμα. Υπάρχει, μάλιστα, η δυνατότητα να γίνουν και σχέδια, εάν το αυγό τυλιχθεί σε τούλι και τοποθετηθεί στην επιφάνεια του, προτού μπει στη βαφή, ένα τριφύλλι, ή ένα φυλλαράκι από κάποιο άλλο φυτό.

Η εργασία ολοκληρώνεται με μια ελαφρά επάλειψη με ελαιόλαδο για στιλπνή επιφάνεια. Άλλη παραδοσιακή βαφή είναι το μίγμα από παντζάρια, που δίνει βαθυκόκκινο χρώμα, αλλά οι νοικοκυρές δεν το προτιμούν, καθώς δεν είναι αρκετά σταθερό.

Π. Γιούλτση

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ