ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
Εκατό χρόνια ρωσικού κινηματογράφου
© Sputnik/Ruslan Shamukov
ΘΕΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Εκατό χρόνια ρωσικού κινηματογράφου

Το 2016 έχει ανακηρυχθεί ως Έτος του Ρωσικού κινηματογράφου. Σκοπός της πρωτοβουλίας είναι να επικεντρώσει το ενδιαφέρον στον εγχώριο κινηματογράφο, στα προβλήματα που αντιμετωπίζει, αλλά και στις επιτυχίες του. Συνολικά, το 2016 θα διοργανωθούν περισσότερες από 100 διαφορετικές εκθέσεις,συναυλίες, διαλέξεις και θεματικές εκδηλώσεις, που θα είναι αφιερωμένες στην 100η επέτειο του Ρωσικού κινηματογράφου.

Λίγους μήνες αφότου στον σιδηροδρομικό σταθμό της πόλης Λα-Σιοτά έφτασε το περίφημο τρένο των αδελφών Λυμιέρ, ο κινηματογράφος έκανε την εμφάνιση του στη Ρωσία. Στις 6 Απριλίου του 1896 ένας από τους ακτιβιστές του κινηματογράφου από την Αγία Πετρούπολη, υποβάλλει αίτηση στο Υπουργείο του Αυτοκρατορικού Οίκου, ζητώντας να του επιτρέψουν να κινηματογραφήσει την επίσημη τελετή της στέψης. Με τον τρόπο αυτό δεν θα έβγαζε απλά ένα εκατομμύριο, αλλά θα κινηματογραφούσε και τον αυτοκράτορα. Την άδεια την πήρε και για τα γυρίσματα είχε προσκληθεί ένας ξένος ειδικός, καθώς δεν υπήρχαν ακόμη ρώσοι τεχνικοί του κινηματογράφου. Τον Μάιο, ο οπερατέρ Καμίλ Σερφ, της εταιρείας των Αδελφών Λυμιέρ, πραγματοποιεί τις πρώτες στην Ρωσία κινηματογραφικές λήψεις των εορτασμών που έγιναν με αφορμή την στέψη του Νικολάου Β'. Το ντοκιμαντέρ αυτό θεωρείται η πρώτη στον κόσμο ταινία-ρεπορτάζ.

Από την πρώτη αυτή πειραματική ταινία ντοκιμαντέρ έως την πρώτη κανονική κινηματογραφική ταινία πέρασαν περισσότερα από 10 χρόνια. Το 1911, στους κινηματογράφους της Ρωσίας προβάλλεται η πρώτη ταινία μεγάλου μήκους «Η Άμυνα της Σεβαστούπολης». Συνολικά την περίοδο της τσαρικής Ρωσίας γυρίστηκαν μερικές εκατοντάδες ταινίες, αλλά ο κινηματόγραφος γνώρισε άνθιση την περίοδο που επακολούθησε της επανάστασης.

© Sputnik/

Εάν επί τσαρικής Ρωσίας υιοθετούσαν συχνά τις ευρωπαϊκές τάσεις, χωρίς να αποτελεί εξαίρεση κι ο κινηματογράφος, επί Σοβιετικής Ένωσης ο κινηματογράφος αναπτύσσονταν σε συνθήκες απομόνωσης.

Παρόλα αυτά, η Δύση παρακολουθούσε καθετί συνέβαινε στο σοβιετικό κράτος. Η πρώτη μεγάλη επιτυχία ήρθε την εποχή του βωβού κινηματογράφου. Την περίοδο εκείνη η προλεταριακή κινηματογραφική τέχνη, που καινοτομούσε με τις εκκλήσεις της για την παγκόσμια επανάσταση, είχε προκαλέσει το ενδιαφέρον της Δύσης. Ένας από τους πιο γνωστούς σκηνοθέτες της εποχής εκείνης, ήταν ο Ντζίγκα Βερτόφ.

Ο Ντζίγκα Βερτόφ, υπήρξε ένας από τους θεμελιωτές και θεωρητικούς του ντοκιμαντέρ, εμπλούτισε τον κινηματογράφο με πλήθος μεθόδων και τεχνικών, μεταξύ των οποίων ήταν και η «κρυφή κάμερα». Η ταινία του «Ο άνθρωπος με την κινηματογραφική μηχανή» (1929), θεωρείται συχνά ως η μεγαλύτερη ταινία ντοκιμαντέρ στην ιστορία.

Ένα άλλο όνομα που έγινε γνωστό στο εσωτερικό αλλά και διεθνώς, ήταν το όνομα του σκηνοθέτη Σεργκεί Αϊζενστάιν, ο οποίος είναι παγκοσμίως γνωστός, ως ένας από τους θεμελιωτές του κινηματογράφου ως πραγματικής τέχνης. Τα αριστουργηματικά του έργα, χρησιμοποιούνται μέχρι σήμερα στις σχολές κινηματογράφου ως εγχειρίδια για το μοντάζ και την σκηνοθεσία.

© Sputnik/

Ο διάσημος σκηνοθέτης Μιχαήλ Ρομμ στα απομνημονεύματα του γράφει, ότι έμαθε σκηνοθεσία βλέποντας το «Θωρηκτό Ποτέμκιν». Ο Μιχαήλ Ρομμ υπήρξε ένας σκηνοθέτης που τον λάτρεψαν όσο ακόμα ζούσε. Γύρισε 17 ταινίες και ταινίες ντοκιμαντέρ και πήρε πέντε βραβεία επί Στάλιν. Ο Ρομμ, με τις ταινίες του έκανε καινοτομίες. Έτσι, το 1930 γύρισε την πρώτη ηχητική ταινία για τον Λένιν και την επανάσταση, ενώ την δεκαετία του 1960 ήρωες της ταινίας του ήταν οι πυρηνικοί φυσικοί. Ο Ρομμ ήταν, επίσης, κι ένας ταλαντούχος παιδαγωγός. Μεταξύ των μαθητών του ήταν ο Γκριγκόρι Τσουχράι, ο Βασίλι Σουκσίν, ο Αλεξάντρ Μίττα, ο Αντρέι Ταρκόφσκι, ο Νικήτα Μιχαλκόφ. Οι νεαροί τότε αυτοί σκηνοθέτες που είχαν θητεύσει δίπλα στον Ρομμ, ήταν εκείνοι που άρχισαν να καθορίζουν και το ύφος του σοβιετικού κινηματογράφου. Ιδιαίτερα αγαπητός στους θαυμαστές του διανοουμενίστικού κινηματογράφου ήταν ο Αντρέι Ταρκόφσκι. Σκηνοθέτες παγκοσμίου φήμης όπως ο Ινγκμαρ Μπεργκμαν, ο Τζοέλ Σουμάχερ, κατατάσσουν τον Ταρκόφσκι στους αγαπημένους τους σκηνοθέτες, ενώ ο Ακίρα Κουροσάβα είχε τόσο πολύ ενστερνιστεί το έργο του Ταρκόφσκι που τον αποκαλούσε μικρότερο αδερφό του.

© Sputnik/

Στην περίοδο που επακολούθησε μετά τον πόλεμο και σχεδόν έως την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης η βιομηχανία του κινηματογράφου στη χώρα αναπτύσσονταν. Σχεδόν κάθε χρόνο γυρίζονταν ταινίες που άρεσαν σε όλο τον κόσμο στην Σοβιετική Ένωση, μάλιστα οι σοβιετικές ταινίες είχαν διεθνή αναγνώριση και έπαιρναν βραβεία «Όσκαρ», τον «Χρυσό φοίνικα» και πολλά άλλα βραβεία. Επί Σοβιετικής Ένωσης ο κινηματογράφος ήταν κύριο είδος διασκέδασης, ενώ οι καλύτερες ταινίες, κατάφερναν να γεμίζουν τις κινηματογραφικές αίθουσες με τόσο πολλούς θεατές που αριθμητικά υπερέβαιναν τους πληθυσμούς κάποιων χωρών. «Οι Πειρατές του 20ου αιώνα» μια ταινία θρίλερ του σκηνοθέτη Μπορίς Ντούροφ που παίχτηκε το 1980 είχε σπάσει όλα τα ταμεία, καθώς την είδαν 87,6 εκατομμύρια άνθρωποι. Η ταινία «Η Μόσχα δεν πιστεύει στα δάκρυα», που ήταν ένα μελόδραμα του Βλαβντίμιρ Μενσόφ, βρέθηκε στην δεύτερη θέση, με 84,4 εκατομμύρια θεατές. Τρίτη ήταν η ταινία «Το χέρι με τα μπριγιάν» του Λεονίντ Γκαϊντάι —που υπήρξε ο κλασσικός της σοβιετικής κωμωδίας- την οποία το1969 είδαν 76,7 εκατομμύρια θεατές.

© Sputnik/V. Uvarov

Επίσης τον σοβιετικό κινηματογράφο δεν μπορεί να τον φανταστεί κανείς χωρίς την παρουσία του Σεργκεί Μπονταρτσούκ. Ήτα ένας από τους μοναδικούς σκηνοθέτες, που του επέτρεπαν να γυρίζει ταινίες στο εξωτερικό. Την σοβιετική περίοδο, θεωρείτο τεχνίτης στα γυρίσματα σκηνών από μεγάλες ιστορικές μάχες, στις οποίες συμμετείχαν χιλιάδες κομπάρσοι («Πόλεμος και Ειρήνη», «Βατερλό»).

Στη δεκαετία του 1990 υπήρξε μια πυρετώδης κινητικότητα σε όλους τους τομείς της ζωής στη χώρα. Ο κινηματογράφος δεν αποτελούσε εξαίρεση. Κατά την άποψη των κριτικών, τη δεκαετία εκείνη η βιομηχανία του κινηματογράφου βρισκόταν σε κάμψη, γινόντουσαν λιγότερες ταινίες, απ' ό,τι στο παρελθόν, ενώ τα περισσότερα σενάρια ήταν εμφανώς αδύναμα όπως κι οι ερμηνείες των ρόλων τους. Τον 21ο αιώνα η ρωσική οικονομία είχε μια σταθερή άνοδο, με αποτέλεσμα χρηματοδοτηθεί η βιομηχανία του κινηματογράφου. Παρότι μερικές ταινίες είχαν σημαντικές πωλήσεις εισιτηρίων και επιτυχίες σε διάφορα κινηματογραφικά φεστιβάλ, οι ειδικοί συγκλίνουν στην άποψη που λέει ότι η πλειονότητα των ποιοτικών ταινιών που γυρίστηκαν προς το παρόν μιμούνται το χολιγουντιανό στιλ, είτε τον γαλλικό και γερμανικό κινηματογράφο.

© Sputnik/

Παράλληλα έχει γυριστεί σωρεία όχι και τόσο ποιοτικών ταινιών, που θυμίζουν τα χειρότερα δείγματα του σοβιετικού κινηματογράφου. Κρίνοντας με βάση τις αντιδράσεις του κοινού, μπορεί να ειπωθεί ότι οι σινεφίλ αντιμετωπίζουν τις σύγχρονες ρωσικές ταινίες συγκαταβατικά και δεν περιμένουν πολλά από τον εγχώριο κινηματογράφο. Υπάρχουν κι εκείνοι, που δείχνουν την προτίμηση τους στις διαχρονικές κλασσικές ταινίες πάρα στους σύγχρονους πειραματισμούς. Στα 100 χρόνια του ρωσικού κινηματογράφου γυρίστηκαν τόσες ποιοτικές ταινίες, που ακόμη και σήμερα τις βλέπει κανείς με ενδιαφέρον. Μάλιστα μπορεί κανείς να δει δωρεάν και εντελώς νόμιμα, τις καλύτερες κινηματογραφικές ταινίες, στο on-line κινηματογραφικό στούντιο της «Μοσφίλμ» (http://cinema.mosfilm.ru/), όπου υπάρχουν μερικές εκατοντάδες ταινίες, ενώ μερικές δεκάδες από αυτές είναι με αγγλικούς υπότιτλους.

Μεταξύ άλλων για τους σινεφίλ του εγχώριου κινηματογράφου υπάρχει και μια καλή είδηση. Για βραβείο «Όσκαρ» έχει προταθεί εκ μέρους της Ρωσίας η ταινία του Αντρέι Κοντσαλόφσκι «Ο Παράδεισος». Η ταινία, όπως λένε οι κριτικοί, έχει αρκετά μεγάλες πιθανότητες να πάρει το πολυπόθητο αγαλματίδιο στην κατηγορία της «καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας». Αν γίνει αυτό, θα είναι κάτι που θα συμβεί για πρώτη φορά σ' αυτή τη χιλιετία.

Το υλικό είναι παραγωγή της συντακτικής ομάδας του www.greece-russia2016.gr