ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Η Ευρωπαϊκή Ένωση σε κυκεώνα κρίσεων
© Sputnik/ Viktor Tolochko
ΘΕΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση σε κυκεώνα κρίσεων

Του 'Αγγελου Αλ. Αθανασοπούλου

Η Ευρωπαϊκή Ένωση μοιάζει καταδικασμένη να πορευθεί και κατά τη διάρκεια του 2016 μέσα σε ένα κυκεώνα κρίσεων.

Το έτος που μόλις ολοκληρώθηκε χαρακτηρίστηκε από μία «τριάδα κρίσεων» που αφορούσαν: α) στις σχέσεις με τη Ρωσία, β) στο ελληνικό δράμα που παρ' ολίγον να οδηγήσει τη χώρα μας στην άβυσσο του Grexit, γ) στην προσφυγική κρίση.

Η νέα χρονιά δεν θα είναι λιγότερο επώδυνη. Και τούτο εξηγείται από το γεγονός ότι στα προαναφερθέντα τρία μέτωπα, που ουδόλως έχουν ελεγχθεί, θα προστεθούν κι άλλα. Πρώτο και δυσκολότερο αυτό του «Βρετανικού Ζητήματος», η έκβαση του οποίου θα μπορούσε να αποβεί καθοριστική για τη μελλοντική φυσιογνωμία της ΕΕ.

Υπάρχουν όμως κι άλλα μέτωπα που θα λειτουργήσουν επιβαρυντικά. Ο διχασμός της Ένωσης σε πλούσιο Βορρά και φτωχό Νότο, η ανάδυση ισχυρών ευρωσκεπτικιστικών ή και αντιευρωπαϊκών δυνάμεων τόσο στα νέα κράτη — μέλη (πχ Πολωνία και Ουγγαρία) αλλά και σε παλαιότερα (πχ Γαλλία), η πολιτική αστάθεια στον ευρωπαϊκό Νότο (μετά τις εκλογές σε Πορτογαλία και Ισπανία) είναι μερικά μόνο από αυτά. 

Η πρώτη από τις κρίσεις του 2015, αυτή στις σχέσεις με τη Ρωσία με αφορμή την ουκρανική κρίση, δεν έχει ακόμη τελειώσει μετά το αρχικό ξέσπασμά της το 2014. Η Συμφωνία Μινσκ ΙΙ παραμένει ακόμη ανεφάρμοστη, το ίδιο και οι εκατέρωθεν κυρώσεις. Ωστόσο, η κρίση στις σχέσεις με τη Μόσχα διχάζουν. Η Γερμανία, αρχιτέκτονας του Μινσκ ΙΙ και των κυρώσεων, αρχίζει πλέον να κουράζεται με την κατάσταση αυτή. Πληρώνει βαρύ οικονομικό τίμημα και εντός της χώρας υπάρχουν ισχυρές φωνές, ιδιαίτερα από τους Σοσιαλδημοκράτες και τον επιχειρηματικό κόσμο, για επιστροφή στο status quo ante. Το σχέδιο του αγωγού Nord Stream II για μεταφορά ρωσικού φυσικού αερίου στη Γερμανία εντάσσεται ακριβώς σε αυτό το πλαίσιο.

Άλλες χώρες όμως, κυρίως εκείνες που ανήκαν παλαιότερα στο κομμουνιστικό μπλοκ, διαφωνούν κάθετα. Κυριαρχούνται από ισχυρά αντιρωσικά σύνδρομα και ζητούν περαιτέρω σκλήρυνση — ακόμη και με την εγκατάσταση νατοϊκών βάσεων στο έδαφός τους. Κάπου εδώ, η κρίση στις ευρω-ρωσικές σχέσεις αρχίζει να συνδυάζεται με το μέγα θέμα του Προσφυγικού.

Οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης δεν εμφανίζονται διατεθειμένες να δεχθούν την «πολιτική ανοιχτών θυρών» της Άνγκελα Μέρκελ. Αρνούνται να δεχθούν πρόσφυγες και εγείρουν φράχτες, απειλώντας την τεράστια κατάκτηση των ανοιχτών συνόρων και της Σένγκεν. Στα κράτη αυτά, οι φωνές του ευρωσκεπτικισμού και του αντιευρωπαϊσμού ενισχύονται συνεχώς, βρίσκουν δε απήχηση σε παλαιότερα μέλη της ΕΕ όπως η Γαλλία (με το Εθνικό Μέτωπο), ακόμη και στη Γερμανία (με το βαυαρικό CSU ή με το ακροδεξιό AfD).

Όσοι δε νομίζουν ότι η οικονομική κρίση πέρασε, πλανώνται. Το φάντασμα του Grexit έχει προς το παρόν κρυφτεί, αλλά δεν έχει εξαφανιστεί. Η προσφυγική κρίση έχει τραβήξει τα φώτα της δημοσιότητας από το ελληνικό δράμα, αλλά μία πιθανή εμπλοκή στις διαπραγματεύσεις Αθήνας — δανειστών (πχ για τον ρόλο του ΔΝΤ) μπορεί να ξυπνήσει το… θηρίο. Και φυσικά, η οικονομία της ευρωζώνης παραμένει αναιμική. Η ηρεμία της διασφαλίζεται όσο η ΕΚΤ συνεχίζει να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες. Πρόκειται επομένως για ηρεμία επιφανειακή…

Αν εμφανιστεί σοβαρή πολιτική αστάθεια στον ευρωπαϊκό Νότο και, κυρίως, αν δεν βρεθεί λύση στον γρίφο του Brexit, η ΕΕ θα βρεθεί αντιμέτωπη με θύελλα. Μία ΕΕ χωρίς τη Βρετανία θα απωλέσει στρατηγικό βάρος, σε μία περίοδο που απαιτείται η αναβάθμιση της κοινής εξωτερικής πολιτικής και ένα πιο εμφανές «στρατηγικό ίχνος» της ΕΕ στην καυτή περιφέρειά της — από το Μαρόκο ως τη Συρία. Παράλληλα όμως, θα καταρριφθεί ο μύθος της ενιαίας κι αδιαίρετης Ευρώπης. Αυτό θα μπορούσε, όπως είναι σαφές, να έχει καταλυτικές συνέπειες και για την Ελλάδα.