ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Το προσφυγικό κλονίζει το ευρωπαϊκό οικοδόμημα
© ΑΠΕ-ΜΠΕ. ΟΡΕΣΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ
ΘΕΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Το προσφυγικό κλονίζει το ευρωπαϊκό οικοδόμημα

του Δρ. Κωνσταντίνου Φίλη, Διευθυντή Ερευνών Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων

Η απόφαση της περασμένης Παρασκευής μεταξύ ΕΕ-Τουρκίας καταδεικνύει την αδυναμία της πρώτης να αντιμετωπίσει ένα προσώρας (και αριθμητικά) διαχειρίσιμο ζήτημα, όπως το προσφυγικό. Η ίδια η συμφωνία εκτός από δυσεφάρμοστη εμπεριέχει και στοιχεία προβληματισμού, όπως ενδεικτικά, η αναγνώριση της Τουρκίας ως ασφαλούς τρίτης χώρας —σε μία συγκυρία που η αβεβαιότητα στο εσωτερικό της και οι αυταρχικές μέθοδοι Ερντογάν σπείρουν την αβεβαιότητα- ή η μετεγκατάσταση προσφύγων σε «εθελοντική βάση», γεγονός που σημαίνει ότι συγκεκριμένες χώρες θα επωμισθούν εκ νέου το βάρος. Σήμερα, είναι σαφές ότι το «πρόβλημα» γίνεται μπαλάκι μεταξύ Ελλάδας-Τουρκίας, μένοντας για ένα ικανό χρονικό διάστημα μακριά από τους «απρόθυμους» Ευρωπαίους. Είναι επίσης προφανές πως οι Βρυξέλλες έχουν εγκλωβιστεί σε ένα δυσμενές για αυτές δίπολο με την Άγκυρα, καθιστώντας τη δεύτερη σχεδόν κυρίαρχο του παιχνιδιού. 

Θετική η συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας
Η ΕΕ αρχικά ολιγώρησε, αγνοώντας τις εκκλήσεις των χωρών πρώτης υποδοχής ως προς την αναγκαιότητα λήψης άμεσων μέτρων, εν συνεχεία μέρος των κρατών-μελών ακολούθησε πολιτική ανοικτών συνόρων και άλλο κομμάτι κλειστών, αργότερα η ενεργοποίηση του Frontex δεν απέδωσε τα αναμενόμενα με επακόλουθο να ζητηθεί η αρωγή του ΝΑΤΟ και παράλληλα άρχισαν να επικρατούν οι φωνές/μέθοδοι που εν πρώτης θεωρούνταν περιθωριακές αλλά κατέστησαν εν τέλει κοινός τόπος για τους περισσότερους.

Ανεξάρτητα από τις ευθύνες, ατομικές ή συλλογικές, στην παρούσα φάση η Ευρώπη κινδυνεύει να μετατραπεί σε παρακολούθημα άλλων δυνάμεων, με τις οποίες υπάρχει σαφής απόκλιση στην ιεράρχηση προτεραιοτήτων και προκλήσεων, ενώ αντιλαμβανόμενες το μέγεθος και τις συνέπειες του προσφυγικού για την ΕΕ, επιδιώκουν την πολυεπίπεδη ενδυνάμωση τους vis-à-vis των Βρυξελλών. Μάλιστα είναι ενδεικτική η ευκολία με την οποία εισέρχονται στην ατζέντα θέματα σχεδόν ταμπού για συγκεκριμένες ηγεσίες, όπως η αναβίωση της ενταξιακής πορείας της Τουρκίας και η απελευθέρωση των θεωρήσεων βίζας για 75+ εκατ. Τούρκους. Όλα αυτά, εν μέσω ενός γενικότερου αισθήματος ανασφάλειας στον απόηχο των τρομοκρατικών επιθέσεων στη Γαλλία και προσπάθειας δημιουργίας αναχωμάτων στις ελεύθερες μετακινήσεις ακόμη και μεταξύ Ευρωπαίων πολιτών, ή στην ελληνική περίπτωση η ανησυχητική απόπειρα νομιμοποίησης από πλευράς τουρκικής κυβέρνησης (και όχι μόνο της στρατιωτικής ηγεσίας) των διεκδικήσεων της στο Αιγαίο.

Είναι σαφές πως η μορφή των εξελίξεων και ο αντίκτυπος τους υποχρεώνει τα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη πότε σε αναδίπλωση, πότε σε αναγκαστική προσαρμογή, πότε σε εκπτώσεις σε ζητήματα αρχών και αξιών, εσχάτως δε στη λήψη αποφάσεων που κινούνται όχι στα όρια αλλά εκτός νομικού πλαισίου. Και εδώ εντοπίζεται η μεγαλύτερη δυνητική νίκη τόσο όσων αμφισβητούν την ίδια την ύπαρξη της ΕΕ όσο και δρώντων που βασίζονται στην περιφρόνηση του δικαίου και συνεννοούνται με όρους ισχύος. Ακόμη και αν πολλά από τα προαναφερθέντα τελικά δεν υιοθετηθούν ή δεν εφαρμοστούν ή ακυρωθούν εν τοις πράγμασι, όπως συμβαίνει τελευταία με αρκετές ευρωπαϊκές αποφάσεις, το στίγμα που δίνεται αλλά και το αποτύπωμα που αφήνεται ενδέχεται να επιφέρουν αλλοιώσεις στο ευρωπαϊκό DNA.

* Τα κείμενα δημοσιεύονται αυτούσια και απηχούν τις απόψεις των συγγραφέων και όχι της ιστοσελίδας.