ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Μαρία Ζαχάροβα: Η Ελλάδα είναι ένας δοκιμασμένος και αξιόπιστος φίλος της Ρωσίας
© Sputnik/ Vladimir Pesnya
ΘΕΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Μαρία Ζαχάροβα: Η Ελλάδα είναι ένας δοκιμασμένος και αξιόπιστος φίλος της Ρωσίας

Η επίσημη εκπρόσωπος του Ρωσικού Υπουργείου Εξωτερικών Μαρία Ζαχάροβα στην αποκλειστική της συνέντευξη στην ιστοσελίδα greece-russia 2016, μιλάει για τις προοπτικές της ρωσο-ελληνικής συνεργασίας, τις σχέσεις με την Τουρκία και για τις δυσκολίες στην δευθέτηση της συριακής κρίσης.

Μαρία Βλαντίμιροβνα, το τρέχον έτος είναι το αφιερωματικό έτος Ρωσίας-Ελλάδας και η Ρωσία συμμετείχε ως τιμώμενη χώρα στην έκθεση της Θεσσαλονίκης. Πριν από αυτό, στα τέλη της άνοιξης, ο πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας Βλαντίμιρ Πούτιν είχε επισκεφθεί την Ελλάδα, όπου συζητήθηκε η εμβάθυνση των σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών. Τι μπορούμε να αναμένουμε από αυτό το έτος, κατά τη γνώμη σας;

Στις 18 Σεπτεμβρίου τελείωσε η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης. Ήταν η μεγαλύτερη εκδήλωση αυτού του είδους που έγινε στην Ελλάδα, στα Βαλκάνια, και στην Ανατολική Μεσόγειο. Για την Ρωσία ήταν μεγάλη τιμή που ήταν η τιμώμενη χώρα στην έκθεση. Αξιολογούμε την συμμετοχή μας σε αυτή τη σημαντική περιφερειακή έκθεση ως ένα από τα βασικά γεγονότα του Έτους Ρωσίας στην Ελλάδα. Όπως γνωρίζετε, επικεφαλής της ρωσικής αντιπροσωπείας ήταν ο Αναπληρωτής Πρωθυπουργός κ. Ντβορκόβιτς, που είχε ουσιαστικές συνομιλίες με τον Πρωθυπουργό της Ελλάδας κ. Αλέξη Τσίπρα. Επίσης, πραγματοποιήθηκαν συναντήσεις μεταξύ των εκπροσώπων των αρμοδίων υπουργείων, και κατά τη διάρκεια των διμερών επαφών καθορίστηκαν οι τρόποι όσον αφορά την διεύρυνση της συνεργασίας στον ενεργειακό και επενδυτικό τομέα.

Η ρωσική παρουσία στη έκθεση εκπροσωπήθηκε σε ένα ξεχωριστό περίπτερο περίπου χιλίων τετραγωνικών μέτρων. Περισσότερες από είκοσι ρωσικές εταιρείες παρουσίασαν τα προϊόντα τους. Υπήρχαν περίπτερα όχι μόνο των μεγάλων ρωσικών εταιρειών όπως η «Gazprom», « Rostech», αλλά και μεγάλων βιομηχανικών περιοχών, ειδικότερα της Σταυρούπολης και της Δημοκρατίας του Ταταρστάν. Διαπιστώσαμε ότι υπήρχε ανταπόκριση, ότι έδειξαν ενδιαφέρον για τα εκθέματα οι ξένοι και, πρωτίστως οι Έλληνες εταίροι.

Επίσης στο πλαίσιο της έκθεσης διοργανώθηκε το ρώσο-ελληνικό επιχειρηματικό φόρουμ, κατά την διάρκεια του οποίου συζητήθηκαν επίκαιρα θέματα συνεργασίας μεταξύ της Ρωσίας και της Ελλάδας. Εκτιμούμε ότι οι προοπτικές της συνεργασίας αυτής είναι πολύ μεγάλες,δηλαδή, υπάρχουν ευκαιρίες για την ανάπτυξη των διμερών σχέσεων σε διάφορους τομείς.

Επίσης, στο πλαίσιο του φόρουμ πραγματοποιήθηκαν ξεχωριστές συζητήσεις στρογγυλής τραπέζης με θέμα τη συνεργασία στον αγροτικό τομέα, την συνεργασία στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της ενεργειακής αποδοτικότητας.

Κατά την άποψή μας η συμμετοχή της Ρωσίας σε αυτή την εκδήλωση έδωσε μια σημαντική ώθηση στη διμερή συνεργασία, σε ένα ευρύ φάσμα τομέων.

Πώς θα χαρακτηρίζατε τις σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών σε γενικές γραμμές;

Ο πολιτικός διάλογος βρίσκεται σε υψηλό επίπεδο και καταβάλλουμε κοινές προσπάθειες στην αναζήτηση νέων ευκαιριών που αφορούν την εμβάθυνση και διεύρυνση της ρώσο-ελληνικής συνεργασίας. Το αφιερωματικό έτος προσφέρει νέες ευκαιρίες, το πρόγραμμά του περιλαμβάνει όχι μόνο την ανταλλαγή εκθέσεων και παραστάσεων διάσημων συγκροτημάτων, αλλά και μεγάλο αριθμό φόρουμ και συζητήσεων στρογγυλής τραπέζης που έχουν ως αντιεκίμενο διάφορα ζητήματα που αρχίζουν από την εκπαίδευση και φθάνουν μέχρι και την ενέργεια.

Πολύ σωστά αναφέρατε ότι η κορύφωση του τρέχοντος έτους, σε πολιτικό επίπεδο ήταν η επίσκεψη του Ρώσου Προέδρου στην Ελλάδα τον Μάιο. Πιστεύουμε ότι η συνεχιζόμενη ανάπτυξη της συνεργασίας μας είναι καθόλα φυσιολογική, γιατί οι σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών και των λαών οικοδομούνται πάνω σε μια στερεή ιστορική βάση, αλλά και στην πνευματική εγγύτητα των δύο λαών,των δύο πολιτισμών.

Μια άλλη αξιόλογη επιβεβαίωση αυτής των σχέσεων είναι ο φετινός εορτασμός της χιλιετούς ρωσικής παρουσίας στο Άγιο Όρος.

Λέω πράγματα γνωστά σε όλους, αλλά και πάλι θα ήθελα να πω, ότι η Ελλάδα για τη Ρωσία είναι ένας δοκιμασμένος και αξιόπιστος φίλος. Πολλοί λένε ότι είναι ακόμα και ομοϊδεάτης, και συμφωνώ απολύτως με αυτό, διότι αυτό ισχύει τόσο όσον αφορά τις διμερείς μας σχέσεις όσο και τα τρέχοντα ζητήματα της διεθνούς ατζέντας. Δίνουμε μεγάλη σημασία στις εταιρικές αυτές σχέσεις διότι πιστεύουμε ότι είναι ένα πολύ αξιόπιστο και γερό θεμέλιο για την περαιτέρω συνεργασία. Είμαι βέβαιη ότι οι διμερείς σχέσεις δεν πρέπει να εξαρτώνται από τις όποιες συγκυριακές καταστάσεις και αλλαγές που σχετίζονται με μια δύσκολη περίοδο στις σχέσεις μεταξύ της Ρωσίας και της ΕΕ, της Ρωσίας και της Δύσης γενικότερα. Ωστόσο, δεν έχουμε κανένα λόγο να ισχυριζόμαστε ότι ασκείται μια τέτοια επίδραση, καθώς οι πολυάριθμες επαφές μεταξύ των εκπροσώπων των δύο χωρών σε διαφορετικά επίπεδα το επιβεβαιώνουν αυτό και σε επίπεδο αρχηγών των δυο χωρών, και σε επίπεδο υπουργών και διευθυντών άλλων φορέων. Όσον αφορά τη στάση των Ελλήνων απέναντι στους Ρώσους δεν έχουμε να προσθέσουμε τίποτα: θα έλεγα ότι σίγουρα αισθανόμαστε την υποστήριξη και την αγάπη τους.

Μιλήσατε για ενεργειακά ζητήματα, και, φυσικά, για την Ελλάδα τα θέματα αυτά συνδέονται, μεταξύ άλλων και με την Τουρκία. Πρέπει να πούμε ότι κατά την πρόσφατη απόπειρα πραξικοπήματος στην Τουρκία, η Ελλάδα ήταν μία από αυτές τις χώρες, οι οποίες, ακριβώς όπως και η Ρωσία, υποστήριξαν τη στάση του Ερντογάν. Πώς εξελίσσονται σήμερα οι σχέσεις μεταξύ της Ρωσίας και της Τουρκίας;

Θα ήθελα να διευκρινίσω ότι δεν υποστηρίξαμε τη στάση του Ερντογάν, Δεν είναι θέμα προσωπικής υποστήριξης ενός ανθρώπου, ο οποίος μας αρέσει ή δεν μας αρέσει, γιατί αυτός ο δρόμος οδηγεί σε αδιέξοδο. Έχουμε μια αρχή πάνω στην οποία οικοδομείται η εξωτερική μας πολιτική, και αυτή είναι ο σεβασμός και η τήρηση του διεθνούς δικαίου, τήρηση των θεμελιωδών αρχών των Ηνωμένων Εθνών. Ίσως αυτό είναι ένα σύνηθες φαινόμενο, που δεν είναι σύγχρονο, δεν είναι της μόδας, αλλά είναι μια σίγουρη βάση, ειδικά σε αυτές τις δύσκολες μεταβατικές καταστάσεις, όπως αυτές που διανύει σήμερα όλος ο κόσμος. Υποστηρίξαμε τη συνταγματική τάξη, υποστηρίξαμε τη νομιμότητα, στηρίξαμε τη νόμιμα εκλεγμένη κυβέρνηση που είναι η βάση της σταθερότητας, όχι μόνο στο εσωτερικό της χώρας, αλλά και στην περιφέρεια, και λάβαμε υπ' όψιν την αλληλεξάρτηση όλων των διεργασιών που συντελούνται, και αυτό συνιστά αναμφίβολα έναν σημαντικό παράγοντα για την παγκόσμια σταθερότητα.

Θα το ξαναπώ, στην περίπτωση αυτή η θέση μας δεν καθορίσθηκε με γνώμονα τις προσωπικές συμπάθειες ή αντιπάθειες αλλά είναι μια θέση, η οποία καθορίζεται με βάση την θεμελιώδη προσέγγιση που έχει η χώρα μας στις διεθνείς σχέσεις. Νομίζω ότι αυτές οι προσεγγίσεις είναι αποδεκτές και στην Ελλάδα, και αυτός είναι και ο λόγος που η Αθήνα υιοθέτησε πρωτοβουλίες σε σχέση με την κατάσταση στην Τουρκία.

Όσον αφορά την ενεργειακή συνεργασία, έχουμε μια ακόμη αρχή, που λέει ότι δεν αναπτύσσουμε σχέσεις με μια χώρα για να επιδεινώσουμε τις σχέσεις με άλλες χώρες. Αντιλαμβανόμαστε άριστα και την κατάσταση που επικρατεί στην περιοχή, και την κατάσταση στον κόσμο, καθώς και τις ανησυχίες που διακατέχουν τις χώρες στο οικονομικό, ενεργειακό και πολιτικό τομέα. Για μας είναι σημαντικό να αναπτύσουμε σχέσεις τόσο με τους γείτονές μας, όσο και με τους εταίρους μας, και το κάνουμε αυτό στη βάση του αμοιβαίου σεβασμού, γι αυτό, και οι σχέσεις μας με την Τουρκία, δεν θα επηρεαστούν φυσικά, τις σχέσεις μας με την Ελλάδα.

Η παρούσα κατάσταση των σχέσεων μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας, για προφανείς λόγους, πράγματι,δεν μπορεί να μην ανησυχεί την Ελλάδα. Όλοι γνωρίζουμε πολύ καλά, ότι οι ρώσο-τουρκικές σχέσεις έχουν περάσει μέσα από τραγικά συμβάντα, και αναφέρομαι στην κατάρριψη του ρωσικού αεροσκάφους από την Τουρκία το 2015, το οποίο εκτελούσε κατόπιν αιτήματος της νόμιμης συριακής κυβέρνησης συγκεκριμένη αποστολή στο πλαίσιο της αντιτρομοκρατικής επιχείρησης στον εναέριο χώρο της Συρίας. Οι απαράδεκτες ενέργειες της Άγκυρας, προκάλεσαν την άμεση αντίδραση της Ρωσίας, η οποία μετά την πράξη της αυτή, αντί να ζητήσει συγνώμη και να εκφράσει τα συλλυπητήρια της και προς την οικογένεια και προς το κράτος, εκ μέρους της Άγκυρας άρχισαν να εκτοξεύονται κάποιες περίεργες κατηγορίες, και εκκλήσεις προς το ΝΑΤΟ. Είχε στηθεί μια περίεργη και αλλόκοτη παράσταση. Όλα αυτά συνιστούσαν ένα σοβαρό λόγο, και δεν θα μιλούσα μάλιστα για ψυχρότητα στις σχέσεις, αλλά μάλλον για υποβάθμιση των σχέσεων.

Παρά το γεγονός ότι δεν διακόψαμε τις διπλωματικές σχέσεις, αναλήφθηκαν πρωτοβουλίες ώστε ούτε στην Τουρκία, ούτε στην περιοχή, ούτε γενικά στον κόσμο να μην δημιουργηθεί η αίσθηση, ότι παρόμοιες ενέργειες γίνονται κατά κάποιο τρόπο αποδεκτές από τη Μόσχα, τη Ρωσική Ομοσπονδία και τον ρωσικό λαό. Όπως και ότι τέτοια πράγματα δεν περνούν απαρατήρητα. Προσδιορίσαμε τους όρους που θα έπρεπε να τηρήσει η Άγκυρα για να αρχίσει ο διάλογος για την αποκατάσταση των σχέσεων. Δυστυχώς, η τουρκική πλευρά έχασε πολύ χρόνο. Όλοι όμως καταλάβαμε μετά τα γεγονότα που υπήρξαν στην Τουρκία, ότι η κατάσταση εκεί απείχε πολύ από το να είναι σταθερή στο εσωτερικό της.

Βέβαια και η ίδια η Τουρκία ήταν κτακερματισμένη από τις εσωτερικές της αντιθέσεις, οι οποίες τελικά ήταν αυτές που προκάλεσαν την απόπειρα πραξικοπήματος. Παρότι επί αρκετούς μήνες οι σχέσεις μας συνέχισαν να επιδεινώνονται, η Άγκυρα ανέλαβε σχετικές πρωτοβουλίες, αποδεχόμενη τις αιτιάσεις που έθετε η Μόσχα. Οι αιτιάσεις της εισακούσθηκαν και έγιναν δεκτές, και έτσι ξεκίνησε η διαδικασία αποκατάστασης των σχέσεων. Φυσικά, δεν πρόκειται για ένα ζήτημα που λύνετι σε μια ημέρα ή σ έναν μήνα. Είναι πολύ εύκολο να χαλάσεις τις σχέσεις, αλλά στο σύγχρονο κόσμο, δυστυχώς πολλοί δεν το αντιλαμβάνοται αυτό. Οι σχέσεις μπορούν να χαλάσουν μόλις σε λίγα λεπτά, αλλά για την αποκατάστασή τους ακόμα και όταν υπάρχει η πολιτική απόφαση, βούληση και επιθυμία, θα χρειασθούν πολλοί, πολλοί μήνες.

Αποκαθιστούμε τις σχέσεις, επειδή αντιλαμβανόμαστε άριστα ότι ο λαός της Τουρκίας, μόνο χαμένος θα είναι αν επικρατήσει ένα σενάριο με αρνητική εξέλιξη. Ωστόσο αυτό ήταν ένα απολύτως αναγκαίο μέτρο, και εννοώ την αντίδραση της Ρωσίας στο συμβάν του φθινοπώρου του 2015. Αποκαθιστούμε τις σχέσεις μας με φυσιολογικό τρόπο, χωρίς τεχνητή επιτάχυνση αλλά και χωρίς τεχνητή καθυστέρηση, ώστε στις δύο χώρες, οι επιχειρηματίες και οι εκείνοι που ασχολούνται με τις ανθρωπιστικές σχέσεις, να μπορούν να νοιώθουν άνετα και να αφιερωθούν πλήρως σ' αυτό που κάνουν. Όμως θα το πώ για άλλη μια φορά, ότι είναι μια δύσκολη διαδικασία.

Ας φτάσουμε λοιπόν και στη Συρία Είναι ένα επίσης θέμα, που απασχολεί σχεδόν καθημερινά τον κάθε απλό Έλληνα. Το τελευταίο διάστημα, λέγεται, κυρίως στην Ουάσιγκτον, ότι πρέπει να επεκταθούν οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας μετά από τα όσα περίεργα συνέβησαν με τον κομβόι που μετέφερε ανθρωπιστική βοήθεια. Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς των ΗΠΑ, το κομβόι δέχθηκε τα πυρά των ρώσων. Παρόλα αυτά, υπάρχουν πειστικές αποδείξεις που να επιβεβαιώνουν ότι δεν έγινε κάτι τέτοιο. Ποια είναι η εκτίμηση σας για την κατάσταση;

Η ερώτηση σας έχει πολλές πτυχές…. Ας δούμε τα πράγματα με τη σειρά τους. Η Τουρκία, η Συρία και η Ρωσία. Αυτή τη στιγμή λέγονται πολλά για το ότι μόνο εξαιτίας των ενεργειών της Τουρκίας, όταν καταρρίφθηκε το ρωσικό αεροσκάφος, η Ρωσία άρχισε να επικρίνει δημοσίως την Άγκυρα για τις ενέργειες της που είναι ασυμβίβαστες με τα συμφέροντα της Ρωσικής Ομοσπονδίας στη συριακή διένεξη. Τα πράγματα δεν είναι καθόλου έτσι.

Εμείς, πράγματι, ίσως, πολλά ζητήματα δεν τα θέταμε δημοσίως, αλλά η πολεμική στο επίπεδο των διμερών επαφών και στο πλαίσιο της Διεθνούς Ομάδας Υποστήριξης στη Συρία, ήταν πολύ σκληρή και απολύτως σαφής από την άποψη της ρωσικής θεώρησης της κατάστασης στη Συρία. Καθώς επικεντρώσαμε τις προπάθειες μας στην επίλυση του ζητήματος, αντιλαμβανόμασταν ότι οι ερμηνείες και η πολεμική, που γινόντουσαν δημοσίως και δεν θα συνέβαλαν προς αυτή την κατεύθυνση, αλλά θα την επιδείνωναν ακόμη πιο πολύ. Γι αυτό, όταν λένε ότι πριν το φθινόπωρο του 2015 μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας δεν υπήρχαν γενικά προβλήματα όσον αφορά το συριακό, αλλά εμφανίστηκαν στη συνέχεια μόνο εξαιτίας των ενεργειών της Άγκυρας, δεν είναι σωστό. Λέγαμε με πολύ σκληρή γλώσσα στους Τούρκους συναδέλφους μας ότι δεν υπάρχει περίπτωση να αποδεχθούμε τις ενέργειες της Άγκυρας που σχετίζονται με την υποστήριξη τρομοκρατικών κινημάτων, για όσα συμβαίνουν στη μεθόριο. Δυστυχώς, δεν μας άκουγαν.

Τώρα, σχεδόν ένα χρόνο μετά την ψυχρότητα που επήλθε στις σχέσεις, υπάρχει μια τάση που λέει ότι η συνεργασία με την Τουρκία στο συριακό θα είναι εποικοδομητική. Και για την ανυσυχία μας αυτή, όπως και για εκείνα τα ζητήματα στα οποία δεν μπορούμε να συμφωνήσουμε, συζητάμε εποικοδομητικά. Αλλά φυσικά, αντιμετωπίζουμε πολύ ρεαλιστικά, ότι κάνει η Άγκυρα. Στην περίπτωση αυτή δεν μπορούν να υπάρξουν οι οποιεσδήποτε αυταπάτες και αμφιβολίες, αλλά ο διάλογος έχει αποκατασταθεί, έχει αποκατασταθεί η συνεργασία, η οποία προϋποθέτει ανταλλαγή απόψεων, ανταλλαγή πληροφοριών, και, εφόσον είναι απαραίτητο, και πιθανές κοινές ενέργειες. Αυτή είναι το πρώτο μέρος των ζητημάτων που θέσατε.

Το δεύτερο μέρος σχετίζεται γενικά με την κατάσταση στη Συρία.

Όπως γνωρίζετε, επί έξι μήνες διεξάγονταν επαφές για να υπάρξει συμφωνία μεταξύ Μόσχας και Ουάσιγκτον σε διάφορα επίπεδα, και μέσω διαφορετικών οδών, διπλωματικών, στρατιωτικών και σε διάφορες πρωτεύουσες, και με διάφορες μορφές, που αφορούσαν την απο κοινού επεξεργασία κειμένων σε συγκεκριμένα ζητήματα που αφορούσαν την διευθέτηση της συριακής κρίσης. Τα κάναμε αυτά όχι μόνο ως δύο χώρες, αλλά και ως συνπροεδρέυοντες στην Διεθνή Ομάδα Υποστήριξης της Συρίας. Η Ομάδα δημιουργήθηκε το 2015 μετά την επίμονη πρωτοβουλία της Ρωσικής Ομοσπονδίας, όταν τελικά εισακουσθήκαμε ότι πρέπει να δράσουμε από κοινού. Όταν και πάλι, με πρωτοβουλία της Ρωσίας, μετά από τις πολυάριθμες εξηγήσεις που δώσαμε, πολλές χώρες βρήκαν τη δύναμη να ξεπεράσουν εκείνες τις θεμελιώδεις διαφωνίες που υπάρχουν, και να καθίσουν παρόλα αυτά στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, παραμερίζοντας το θέμα αυτό, γύρω από το οποίο τόσα χρόνια τσακώνονται.

Μαζί με τους αμερικανούς επεξεργαστήκαμε ένα ολόκληρο πακέτο συμφωνιών, οι οποίες είδαν τώρα το φως της δημοσιότητας. Δυστυχώς, αντιμετωπίσαμε διάφορα προβλήματα.

Και τώρα ερχόμαστε στο τρίτο μέρος της ερώτησής σας. Το πρώτο είναι, φυσικά, η έλλειψη μιας ενιαίας πολιτικής, που να συμφωνεί με τις θέσης των Αμερικανών στο συριακό ζήτημα. Παρατηρούμε, ότι με απόλυτη ακρίβεια διαμορφώνεται καθαρά μια τάση, για παράδειγμα, από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ή άλλους φορείς, που προσβλέπουν στην αναζήτηση αμοιβαία αποδεκτών λύσεων για την διευθέτηση της συριακής κρίσης. Την ίδια στιγμή όμως πολλές από αυτές μπλοκάρονται από άλλους εκπροσώπους των Ηνωμένων Πολιτειών, από άλλους φορείς. Από την εμπειρία μου δεν έχω ξαναδεί ποτέ μια παρόμοια ασυμφωνία για πολύ σημαντικά ζητήματα που να εκπορεύεται από τη μεγαλύτερη πρωτεύουσα του κόσμου.

Τι ακριβώς καταφέραμε να κάνουμε; Εκτός των άλλων καταφέραμε να δημιουργήσουμε τη Διεθνή Ομάδα Υποστήριξης της Συρίας. Βέβαια δεν έχει σημασία ότι δημιουργήθηκε, αλλά με τι ασχολείται και ποια είναι τα πρακτικά αποτελέσματα.

Το πρώτο τρίμηνο του 2016 κατάφέραμε να ενεργοποιήσουμε δύο δραστηριότητες, παράλληλα και με βάση τις συμφωνίες που είχαν ληφθεί.

Πρόκειται για τον διάλογο μεταξύ Δαμασκού και της αντιπολίτευσης, που συνιστά να τεράστιο κεφάλιο στον τομέα της πολιτικής διευθέτησης. Και ΄το πετύχαμε αυτό με τον διαμεσολαβητικό ρόλο των Ηνωμένων Εθνών. Ας ήταν, όπως λέγανε, μια επίφαση διαλόγου, αλλά έστω και αν δεν ήταν ένας απευθείας διάλογος, αλλά μέσω των Ηνωμένων Εθνών, το θέμα ήταν ότι η διαδικασία αυτή είχε ξεκινήσει. Και το δεύτερο ερώτημα αφορά τη συνεργασία για την εξάλειψη της τρομοκρατικής απειλής επί του συριακού εδάφους. Η δεύτερη κατεύθυνση φυσικά, έθετε ως προϋπόθεση τον διαχωρισμό της αντιπολίτευσης, η οποία είχε αναγκαστεί να πάρει στα χέρια της τα όπλα και να υπερασπιστεί τα δικά της συμφέροντα, από τους τρομοκράτες. Για τον λόγο αυτό δόθηκε ο χρόνος, ώστε οι αντίστοιχες ομάδες να δηλώσουν ότι υποστηρίζουν την πάυση των εχθροπραξιών. Και οι δύο αυτές διαδικασίες ενεργοποιήθηκαν, παρότι πολλοί το 2014-2015 ακόμη το θεωρούσαν αδύνατο.

Βασική προϋπόθεση όλης αυτής της διαδικασίας ήταν η δέσμευση της Ουάσινγκτον, η οποία είχε γίνει δημοσίως, που αφορούσε τον διαχωρισμό των τρομοκρατικών ομάδων από την λεγόμενη μετριοπαθή αντιπολίτευση, ιδίως, της «Nusra» και εκείνης της αντιπολίτευσης, την οποία η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να αποκαλεί μετριοπαθή αντιπολίτευση.

Οι δεσμεύσεις αυτές ελήφθησαν σχεδόν πριν από έξι μήνες, μας είχαν δοθεί διαβεβαιώσεις από την Ουάσιγκτον, ότι θα χρειαστούν δύο εβδομάδες για αυτό. Δεν πέρασαν όμως μόνο δύο εβδομάδες, ούτε δύο μήνες, άλλα έξι μήνες. Δυστυχώς, η έλλειψη προόδου, και γενικά κάποιων συγκεκριμένων πρακτικών πρωτοβουλιών αππο μέρους των Αμερικανών για την υλοποίηση των δικών τους δεσμεύσεων, κατά κύριο λόγο, επιβράδυναν τις διαδικασίες και στις υπόλοιπες κατευθύνσεις.

Αυτή η ίδια η αντιπολίτευση, την οποία κατάφεραν να βάλουν αρχικά στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, όταν αντελήφθη ότι, αντί για πιέσεις η Ουάσιγκτον, αντιθέτως παρέχει κάποια εμπνευσμένη υποστήριξη σε διάφορες ομάδες αντιπολίτευσης, άρχισε να θέτει όρους, να εκβιάζει, και στη συνέχεια αποχώρησε τελείως από την πολιτική διαδικασία, από τον διάλογο με τη Δαμασκό.

Στην παρούσα στιγμή έχουμε αυτό που έχουμε. Δυστυχώς, και αυτό είναι τρομερό, έχουμε τον βομβαρδισμό από την αμερικανική αεροπορία (εννοώ τις δυνάμεις της συμμαχίας υπό την αμερικανική αεροπορία), και τις δυνάμεις της συμμαχίας, του συριακού στρατού, ο οποίος πολεμάει το «Ιλσαμικό Κράτος», χωρίς να κάνει οτιδήποτε άλλο και αυτό το παραδέχονται όλοι, και τα Ηνωμένα Έθνη, και η Ρωσία και οι ΗΠΑ, και η συμμαχία. Όλοι παραδέχθηκαν ότι στο συγκεκριμένο μέρος, στην πόλη Ντέιρ αλ-Ζορ, οι συριακές δυνάμεις μάχονταν με το Ισλαμικό Κράτος και όχι με την αντιπολίτευση. Ακούσαμε από την Ουάσιγκτον ότι επρόκειτο για λάθος. Επί χρόνια, ακούμε τη λέξη «λάθος» από τα χείλη των δυτικών συναδέλφων μας, αλλά θυμόμαστε πολύ καλά πως διαπράττονται αυτά τα λάθη, και διαπράττονται αυτά χωρίς κανένα δισταγμό και καμία αμφιβολία, απλά ως πολύ τολμηρές και αποφασιστικές πρωτοβουλίες που αφορούν την υλοποίηση των σχεδίων της Ουάσιγκτον. Αυτή τη φορά τι ήταν; Λάθος ή σκόπιμη ενέργεια για να υποστηρίξουν εκείνες τις ίδιες δυνάμεις που πρέπει τελικά να απομακρύνουν τον Άσαντ; Υποθέτω ότι θα το μάθουμε. Και πρέπει να γίνει μια έρευνα, και επιμένουμε στην έρευνα για το τι συνέβη.

Δυστυχώς, η έλλειψη προόδου όσον αφορά την υλοποίηση των υποχρεώσεων που έχουν αναλάβει οι Αμερικανοί για το διαχωρισμό της μετριοπαθούς αντιπολίτευσης και της «Nusra», μπλοκάρει το σύνολο των ζητήμάτων στα οποία καταλήξαμε στο πλαίσιο της Διεθνούς Ομάδας Υποστήριξης της Συρίας, στο πλαίσιο του ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας για το συριακό.

Όσον αφορά τις δηλώσεις που γίνονται. Γνωρίζουμε πολύ καλά ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται στην τελική φάση της προεκλογικής εκστρατείας. Επίσης κατανοούμε πολύ καλά την άμεση σχέση που έχουν τα όσα διαδραμτίζονται στο πεδίο της αντιπαράθεσης μεταξύ των υποψηφίων και τις δηλώσεις, που κάνει η κυβέρνηση για τα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής. Στην περίπτωση αυτή υπάρχει άμεση σχέση. Προετοιμάζεται το έδαφος ώστε οι υποψήφιοι να αισθάνονται ότι οι δηλώσεις τους έχουν αποδοχή, αυξάνουν τα ποσοστά τους, και ούτω καθεξής. Αυτό είναι και ο λόγος που σχεδόν καθημερινά γίνονται δηλώσεις για κάποιους ρώσους χάκερς. Διάφορες πολιτικές δυνάμεις, και ορισμένοι υποψήφιοι, ισχυρίζονται ότι οι κατεστραμένοι σέρβερς, οι χάκερς είναι μια απειλή που προέρχεται από τη Ρωσία. Και το πιο ενδιαφέρον είναι αυτό που ακούμε να λέγεται, ότι οι μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ, δήθεν έχουν ξεκινήσει την σχετική έρευνα.

Πρώτον, η ίδια Ρωσία ενδιαφέρεται να ανακόπτονται οι επιθέσεις των χάκερς. Αυτό αναφέρεται στην νομοθεσίας μας. Ο χακερ είναι εκτός νόμου. Δεύτερον, εάν έχει ξεκινήσει η έρευνα, ζητάμε επίμονα να μας ενημερώσουν τουλάχιστον για τα προκαταρκτικά αποτελέσματά της και να μας παρουσιάσουν τα στοιχεία. Αν, όπως λένε, όλα αυτά εκπορεύτηκαν από την επικράτεια της Ρωσικής Ομοσπονδίας, τότε πρέπει να πουμε από πού συγκεκριμένα; Για πιο πράγμα μιλάμε; Ας μας ζητούσαν κάποια στοιχεία, ώστε να μπορούμε να έχουμε κι εμείς πληροφόρηση. Αλλά όλα αυτά αποκλείονται εντελώς. Φυσικά, τίθεται ένα εύλογο ερώτημα. Συνέβη κάτι τέτοιο; Και κατά πόσο ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα όλες αυτές οι δηλώσεις που γίνονται;

Το ίδιο ισχύει και για το συριακό. Δυστυχώς, το τελευταίο διάστημα βλέπουμε τις χονδροειδείς πρωτοβουλίες από μέρους των Αμερικανών στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Είναι ένας μηχανισμός, ένας μεγαλειώδης μηχανισμός, που υπήρξε προίόν σκέψης ανθρώπων, οι οποίοι ποτέ δεν ήταν ομοϊδεάτες, εκπροσωπούσαν όχι μόνο διαφορετικές χώρες, αλλά και διαφορετικά συστήματα. Το Συμβούλιο Ασφαλείας,ιδρύθηκε και, φυσικά, δεν μπορούμε να πούμε ότι όλες οι χώρες δεν μπορούν να έχουν κάποιες μύχιες επιθυμίες να το χρησιμοποιήσουν ως ένα πολιτικό βήμα, αυτό θα ήταν αφέλεια. Δεν είμαστε αφελείς και οι ίδιοι εμείς μιλάμε στο Συμβούλιο Ασφαλείας, εκφράζοντας μεταξύ άλλων και τις πολιτικές μας εκτιμήσεις για την κατάσταση. Αλλά αυτό που κάνουν τώρα οι Αμερικανοί, οδηγεί ευθέως στην υποβάθμιση του ρόλου του Συμβουλίου Ασφαλείας ως ανώτατης αρχής για την εφαρμογή του διεθνούς δικαίου. Πρόκειται για ένα σόου, που στήθηκε σε σχέση με το βομβαρδισμό της αυτοκινητοπομπής που μετέφερε ανθρωπιστική βοήθεια, χωρίς να έχουν χειροπιαστές αποδείξεις. Περισσότερο από όλα μου άρεσαν οι δηλώσεις που έγιναν αρχικά στο Συμβούλιο Ασφαλείας και έλεγαν ότι ευθύνεται η Ρωσία. Μετά είπαν «Δεν έχουμε αποδείξεις, αλλά παρ 'όλα αυτά θεωρούμε ότι ευθύνεται η Ρωσία». Την δε επόμενη μέρα βγαίνουν οι στρατιωτικοί των ΗΠΑ, και λένε: «Δεν έχουμε καμία πληροφορία, αλλά ξέρουμε ότι είναι είτε η Ρωσία είτε ή Συρία». Δεν είναι δυνατόν να συμβαίνει κάτι τέτοιο, αλλά βλέπουμε να γίνονται τέτοια εντελώς απαράδεκτα πράγματα.

Πολλοί άνθρωποι, τον τελευταίο καιρό δείχνουν ενδιαφέρον σε όλο τον κόσμο για την εξωτερική πολιτική της Ρωσίας. Παράλληλα γίνονται προσπάθειες που επιδιώκουν να γίνει πιο διαφανής η ρωσική διπλωματία και εσείς είστε ένας άνθρωπος που εκπροσωπεί αυτή την τάση. Αυτό το βλέπουν θετικά οι φίλοι της Ρωσίας, ιδίως στην Ελλάδα, αλλά γνωρίζουμε ότι αυτό ενοχλεί όσους διάκεινται αρνητικά προς την Ρωσία. Μπορούμε να πούμε ότι μέσω της ρωσικής τάσης που θέλει μια πιο διαφανή διπλωματία, πραγματώνονται οι δημοκρατικές αξίες που πηγάζουν από την αρχαία ελληνική φιλοσοφία;

Εργάζομαι πολλά χρόνια στην Υπηρεσία Τύπου του Υπουργείου Εξωτερικών σε διαφορετικές κατευθύνσεις, και για να είμαι ειλικρινής, το τελευταίο πράγμα που σκέφτονται όπως και οι συνάδελφοί μου είναι αν θα γίνουμε αρεστοί σε κάποιον. Δεν έχει σημασία αν πρόκειται για φίλους ή χώρες, ή προσωπικότητες, που δεν συμμερίζονται τις προσεγγίσεις μας. Γενικά δεν απασχολεί το αν θα γίνουμε αρεστοί σε κάποιον ή όχι. Μας απασχολούν τα ζητήματα της δικής μας ανάπτυξης, και αυτά τα ζητήματα, παρότι ασχολούμαστε με την εξωτερική πολιτική, είναι για εμάς ζητήματα προτεραιότητας.

Ζούσαμε σε μια χώρα, στην Σοβιετική Ένωση. Η Σοβιετική Ένωση είχε πολλά καλά και πολλά άσχημα πράγματα, αλλά ένας από τους σημαντικούς λόγους, που κατά τη γνώμη μου συνέβαλε στο να υπάρξει κρίση σ αυτό το κράτος, ήταν ότι τα σύστημα ήταν κλειστό, υπήρχε έλλειψη διαφάνειας, έλλειψη δημοκρατίας. Παρότι, θεωρείτο ότι οι αρχές της ανάπτυξης και λειτουργίας του συστήματος ήσαν δημοκρατικές, στην πραγματικότητα, βέβαια, απείχαν πολύ από τη δημοκρατία. Γεννήθηκα στη Σοβιετική Ένωση, αλλά μεγάλωσα στη νέα Ρωσία. Μπορώ να πω ότι έχω δει και τα θετικά και τα αρνητικά και του ενός και του άλλου συστήματος.

Η ίδια κατέληξα στο συμπέρασμα ότι οι δημοκρατικές αρχές που αφορούν την ελευθερία των μέσων μαζικής ενημέρωσης, την διαφάνεια των δημοσίων υπηρεσιών, την ύπαρξη άμεσης σχέσης μεταξύ του κράτους και των ανθρώπων, μεταξύ των αξιωματούχων του κράτους και των απλών ανθρώπων, είναι η εγγύηση της υγιούς ανάπτυξης της κάθε κοινωνίας. Ίσως όχι του κάθε κράτους. Ενδεχομένως να υπάρχουν κοινωνίες οι οποίες έχουν υιοθετήσει ή πρόκειται να υιοθετήσουν κάποιο δικό τους πιο καθολικό μοντέλο, αλλά μέχρι σήμερα εγώ προσωπικά πιστεύω ότι αυτό συνιστά μια εγγύηση για την υγιή ανάπτυξη μιας υγιούς κοινωνίας. Και για μένα η δική μου, προσωπική πρόκληση είναι να δουλεύω κατά τέτοιο τρόπο ώστε το υπουργείο μας να λειτουργεί πραγματικά με γνώμονα την αρχή της διαφάνειας.

Φυσικά, πλήρης διαφάνεια δεν μπορεί να υπάρξει, επειδή ασχολούμαστε με ευαίσθητα πράγματα, όπως είναι τα ζητήματα ασφάλειας, τα ζητήματα στρατηγικής, τα ζητήματα της πολιτικής. Όμως οι Ρώσοι πολίτες πρέπει να ξέρουν για ποιο λόγο πληρώνουν φόρους, με τίνος χρήματα λειτουργεί το υπουργείο μας, με τι ασχολείται. Εμείς πρέπει να ενημερωνουμε. Πρέπει να είμαστε κατανοητοί, ανοικτοί, πρέπει να μας ακούνε και να μας καταλαβαίνουν. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο προσπαθούμε να έχουμε συγκεκριμένες προσεγγίσεις όσον αφορά το ενημερωτικό μας έργο και να ενεργούμε κατά τέτοιο τρόπο ώστε και προπαγάνδα να υπάρχει, επειδή, φυσικά και είμαστε υποχρεωμένοι και πρέπει να προωθούμε την δική μας άποψη, αλλά να μην χρησιμοποιούμε τα μέσα μαζικής ενημέρωσης για ζητήματα που είναι σημαντικά για μας, αλλά να συνεργαζόμαστε με τα ΜΜΕ, στη βάση του αμοιβαίου σεβασμού και, αναμφίβολα με βάση τις αρχές της ελευθερίας του λόγου. Όλα τα άλλα είναι δευτερεύοντα.

Φυσικά, είναι πολύ σημαντικό να διατηρηθεί ο σεβασμός εκ μέρους των των εταίρων μας, των φίλων μας, να δουλεύουμε στο χώρο της ενημέρωσης με τέτοιο τρόπο, ώστε να κατανοούμε τα ευαίσθητα πότε κάποια ζητήματα είναι ευαίσθητα Υπάρχουν πολλές χώρες με τις οποίες αναπτύσσουμε διμερείς σχέσεις, αλλά μεταξύ των χωρών αυτών μπορεί να υπάρχουν διενέγξεις από το παρελθόν. Όπως για παράδειγμα οι σχέσεις Ελλάδας — Τουρκίας.

Η τελευταία μου ερώτηση αφορά τον Καποδίστρια, που είναι μια προσωπικότητα, που λειτουργεί συνεκτικά για τη Ρωσία και την Ελλάδα. Παραιτήθηκε από τη θέση του Υπουργού Εξωτερικών της Ρωσίας και έγινε ο πρώτος Κυβερνήτης του σύγχρονου ελληνικού κράτους. Πώς θα περιγράφατε την κληρονομιά του Καποδίστρια στη σύγχρονη ρωσική διπλωματία; Τι μας παρέδωσε ο Καποδίστριας;

Δεν ήταν τόσο το στίγμα που άφησε στην ιστορία της ρωσικής διπλωματίας όσο το ότι ήταν μια σημαντική προσωπικότητα για τις διμερείς σχέσεις. Δεν μπορεί να τον προσεγγίσει κανείς ιστορικά μόνο από τη οπτική της μίας χώρας, της Ρωσίας ή της Ελλάδας. Δεν είναι μόνο το σύμβολο (το σύμβολο είναι κάτι άψυχο, αναίμακτο), είναι η ψυχή, ένας ζωντανός οργανισμός, ο οποίος συνέδεσε τους δύο αυτούς πολιτισμούς, και έγινε ο ίδιος η ενσάρκωσή τους. Ήταν ένας άνθρωπος που κατάφερε να προοωθήσει τις διμερείς σχέσεις, με κόστος για το ίδιο του το μέλλον, την ίδια του τη ζωή.

Θυμάμαι πολύ καλά την επίσκεψή του Σεργκέι Λαβρόφ στην Ελλάδα πριν από περίπου ενάμισι χρόνο, όταν μίλησε στη διάσκεψη που είχε ως θέμα την εξέχουσα αυτή προσωπικότητα. Θυμάμαι το κείμενο της ομιλίας του και το υλικό που είχε προετοιμαστεί για αυτή την εκδήλωση. Για μένα, πολλά από τα έγγραφα, που είχα διαβάσει τότε, ήταν μια πραγματική αποκάλυψη, γιατί δεν είχα ασχοληθεί σε βάθος με το θέμα των διμερών σχέσεων Ρωσίας — Ελλάδας. Συνειδητοποίησα ότι οι διμερείς μας σχέσεις δεν συνιστούν ζητήματα που άτπονται μόνο της γραφειοκρατίας ή της αμοιβαίας συμπάθειας μεταξύ των λαών μας. Αλλά υπάρχει ένας ζωντανός ιστός που ενώνει τα δύο κράτη.