ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Το νέο “πρόσωπο” ιστορικών και βιομηχανικών κτιρίων της Μόσχας
© Sputnik/Ruslan Krivobok
ΘΕΜΑ: ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Το νέο “πρόσωπο” ιστορικών και βιομηχανικών κτιρίων της Μόσχας

Την τελευταία δεκαετία, η εμφάνιση μιας σειράς ιστορικών κτιρίων της ρωσικής πρωτεύουσας έχει υποστεί σημαντικές αλλαγές. Το «κύμα» της ανάπλασης παρέσυρε τη Μόσχα.

Πράγματι, εν αντιθέσει με τις δυτικές χώρες, όπου, σε πολλές περιπτώσεις, τα παλιά βιομηχανικά κτίρια ανακατασκευάζονται ως συγκροτήματα κατοικιών, στη Μόσχα τα πρώην εργοστάσια γίνονται κατά κύριο λόγο εμπορικές εγκαταστάσεις ή πολυλειτουργικά συγκροτήματα. Επομένως, η ρωσική διαδικασία μετατροπής του βρώμικου και βιομηχανικού σε εντυπωσιακό, μοντέρνο και ακριβό αλλάζει το εργατικό και πολιτιστικό περιβάλλον της πόλης.

© Sputnik/Petr Chernov

Την εμπειρία της πολιτιστικής αναβάθμισης «έζησε» πρώτο ένα μοσχοβίτικο εργοστάσιο κρασιού. Από το 2007, τη θέση των παλιών εργαστηρίων του, καταλαμβάνει το κέντρο σύγχρονης τέχνης «Βινζαβόντ». Κατά την προ-επαναστατική εποχή, σ' αυτήν την περιοχή βρισκόταν ένα μεγάλο κτήμα, το οποίο ανήκε στην πριγκίπισσα Αικατερίνη Βολκόνσκαγια. Η κύρια κατοικία του κτήματος διεσώθη και διατήρησε την παλιά της μορφή. Βρίσκεται στα δεξιά της εισόδου στο «Βινζαβόντ».

Στη διάρκεια του 19ου αιώνα, το κτήμα άλλαζε «χέρια». Τελικά, το 1889 αγοράστηκε από τους Τραβνίκοβ, οι οποίοι και προχώρησαν στην κατασκευή του εργοστάσιου οίνου, έχοντας τη δική τους παραγωγή και, εμφιαλώνοντας κρασιά τα οποία έφερναν από την Κριμαία και τον Καύκασο.

Κατά τους σοβιετικούς χρόνους το εργοστάσιο επεκτάθηκε, παράγοντας έως και 170 γνωστά κρασιά, σε ετήσια βάση. Όμως, από τις αρχές του 21ου αιώνα, διέκοψε τη δραστηριότητά του. Πλέον, τα διατηρητέα κτίριά του από κόκκινο τούβλο στεγάζουν κάθε είδους καλλιτεχνικό εγχείρημα. Τώρα στην περιοχή του "Βινζαβόντ" βρίσκονται επτά μνημεία βιομηχανικής αρχιτεκτονικής του 19ου αιώνα. Εδώ λειτουργούν μόνιμα πινακοθήκες, υπαίθριοι εκθεσιακοί χώροι, καταστήματα και καφέ, πραγματοποιούνται μεγάλες φωτογραφικές εκθέσεις, διαλέξεις και εργαστήρια.

© Anna Biyatova

Όχι πολύ μακριά από το «Βινζαβόντ» υπάρχει το κέντρο σχεδιασμού ArtPlay, γνωστό ως ένα από τα πρώτα κτιριακά συμπλέγματα της Μόσχας, που δίνει «πνοή» σε καλλιτεχνικές και δημιουργικές ιδέες και προτάσεις. Το ArtPlay βρισκόταν στην περιοχή του πρώην μοσχοβίτικου εργοστασίου κατασκευής συσκευών «Μανομέτρ», στην περιοχή του σταθμού Κούρσκι. Η ιστορία του ξεκινά το 1866, αλλά η ονομασία «Μανομέτρ» δόθηκε στο εργοστάσιο επί σοβιετικής διακυβέρνησης. Το 1930 το εργοστάσιο ήταν η μοναδική επιχείρηση στην ΕΣΣΔ, παρέχοντας εξοπλισμό για το μετρό της Μόσχας.

Το 1990, οι αρμόδιες αρχές έκριναν ότι η αποτελεσματικότητα του εργοστασίου έχει μειωθεί, με αποτέλεσμα να το μεταφέρουν έξω από τη Μόσχα. Αλλά, το 2009 στα ανακαινισμένα του εργαστήρια «μπήκε» το ArtPlay. Η βιομηχανική «συνοικία» έκτασης 75.000 τετραγωγικών μέτρων περιλαμβάνει αρχιτεκτονικά γραφεία, πινακοθήκες, εργαστήρια καλλιτεχνών, εκθεσιακούς χώρους, καφέ, βιβλιοπωλεία, κινηματογράφους και πολλά άλλα. Εδώ διεξάγονται, τακτικά, εκθέσεις σύγχρονης τέχνης, φεστιβάλ βίντεο τέχνης, συναυλίες εναλλακτικής μουσικής, θεάματα και προβολές κινηματογραφικών ταινιών. Το Σεπτέμβριο του 2011 στις εκθεσιακές αίθουσες του ArtPlay έγινε η τέταρτη διεθνής μπιενάλε σύγχρονης τέχνης της Μόσχας.

© Sputnik/Mikhail Fomichev

Το 2009 ξεκίνησε και η καινούρια «ζωή» του εργοστασίου κρυστάλλου της Μόσχας. Χτισμένο στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα από τον Γάλλο Φρίντριχ Ντυτφουά, το εργοστάσιο κατασκεύαζε μπουκάλια για αρώματα. Όμως προς το τέλος της σοβιετικής περιόδου είχε σχεδόν καταστραφεί και δε λειτουργούσε. Θα αναγεννηθεί το 1990, όταν έγιναν επενδύσεις στον εξοπλισμό και το εργοστάσιο άρχισε πάλι την παραγωγή μπουκαλιών αρωμάτων. Από τη ρωσική λέξη για το μπουκάλι (flacon) προέρχεται, άλλωστε και η ονομασία του εργοστασίου.

Σήμερα μέσα στο Φαλκόν «γειτονεύουν'» διαφημιστικά πρακτορεία, στούντιο σχεδιασμού και παραγωγής βίντεο, πινακοθήκες και εκδοτικοί οίκοι, αρχιτεκτονικά γραφεία και οικολογικές οργανώσεις. Εδώ έχουν δημιουργηθεί οι ιδανικές συνθήκες για τη διεξαγωγή δημόσιων εκδηλώσεων —από προβολές κινηματογραφικών ταινιών έως εκθέσεις.

© Sputnik/Kirill Kallinikov

Ένα από τα πιο δημοφιλή παραδείγματα μετατροπής μιας βιομηχανικής ζώνης σε καλλιτεχνικό κέντρο στη Μόσχα αποτελεί η περιοχή του «Κόκκινου Οκτώβρη» στο ανάχωμα Μπερσένβσκαγια. Στον προηγούμενο χώρο του εργοστασίου βρίσκονταν εργαστήρια χτισμένα στα τέλη του 19ου —αρχές 20ου αιώνα για τη σύμπραξη των Έινεμ (από το επίθετο του ιδρυτή Τεοντόρ Έινεμ). Το 1917 το εργοστάσιο κρατικοποιήθηκε και πήρε την ονομασία «Κόκκινος Οκτώβρης», την οποία διατηρεί μέχρι σήμερα.

Το θρυλικό εργοστάσιο ζαχαρωτών, με πάνω από έναν αιώνα ιστορίας, μετέβαλε τη λειτουργία του από το 2000 όταν η παραγωγή σοκολάτας μεταφέρθηκε στα βορειοδυτικά της Μόσχας. Ο «Κόκκινος Οκτώβρης» είναι σήμερα στο επίκεντρο της πολιτιστικής ζωής της ρωσικής πρωτεύουσας. Εδώ βρίσκονται αρχιτεκτονικά γραφεία, στούντιο σχεδιασμού, διαφημιστικά πρακτορεία, καφέ, κλαμπ, καταστήματα, πινακοθήκες και εκθεσιακές αίθουσες, ξενοδοχεία και πανδοχεία. Στη μνήμη αυτού που υπήρχε εκεί πριν, παρέμεινε το μουσείο του εργοστασίου και τα εργαστήρια παραγωγής χειροποίητης σοκολάτας.

© Anna Biyatova

Ακόμη ένα παράδειγμα μεταμόρφωσης πρώην βιομηχανικής περιοχής σε ιστορικό κέντρο της Μόσχας αποτελεί η επιχειρηματική περιοχή «Κόκκινη Ρόζα». Το 18ο αιώνα, στη θέση της «Κόκκινης Ρόζας» βρισκόταν το εξοχικό της επιφανούς οικογένειας των ευγενών Βσεβόλοζσκι. Πρόκειται για μια από τις λίγες ξύλινες κατασκευές, η οποία επιβίωσε από μια πυρκαγιά του 1812 και διασώζεται μέχρι σήμερα. Το προσεκτικά ανακαινισμένο εξοχικό των Βσεβόλοζσκι είναι, πλέον, το σύγχρονο στολίδι της περιοχής.

Το 1875, αυτή η έκταση πέρασε στην κατοχή του Γάλλου αγοραστή Κλοντ-Μαρί Ζιρό, ο οποίος ίδρυσε εδώ τη μεγαλύτερη μονάδα παραγωγής και ύφανσης μεταξιού σε όλη τη Ρωσική Αυτοκρατορία. Μετά την επανάσταση, το εργοστάσιο κρατικοποιήθηκε και κατόπιν παράκλησης των υφαντών πήρε το όνομα της Ρόζας Λούξεμπουργκ.

© Sputnik/Ramil Sitdikov

Σήμερα, η «Κόκκινη Ρόζα» βιώνει τη δεύτερη "γέννησή" της, αυτή τη φορά ως σύγχρονη επιχειρηματική συνοικία, στην οποία βρίσκονται τα γραφεία εταιρειών όπως η «Καλάσνικοφ» και η ρωσική βιομηχανία πληροφοριακών συστημάτων «Γιάντεκς».

© Anna Biyatova

Η νέα ζωή ξεκίνησε και στο εργοστάσιο ζαχαρωτών «Μπολσεβίκ», το οποίο παρήγαγε ακόμη και στα προ-επαναστατικά χρόνια το «Επετειακό» μπισκότο (σ.σ. για τα 300 χρόνια της δυναστείας των Ρώσων τσάρων Ρομανόφ), ένα από τα πιο αγαπημένα των Ρώσων. Το ιστορικό κτίριο από κόκκινα τούβλα του εργοστασίου χτίστηκε το 1884 και θεωρήθηκε ως ένα θαύμα της αρχιτεκτονικής της εποχής. Το 2012, η παραγωγή ζαχαρωτών μεταφέρθηκε στην περιφέρεια Βλαντίμιρσκαγια και στο κτίριο του εργοστασίου και στις παρακείμενες περιοχές έχει ανοίξει ένα κέντρο επιχειρήσεων.

Έχοντας γεμίσει τη Μόσχα νέους πολιτιστικούς χώρους και κέντρα επιχειρήσεων, το ενδιαφέρον μεταφέρθηκε στην ανάπλαση με την πιο παραδοσιακή έννοια της λέξης. Έτσι, στα πλάνα συμπεριελήφθη η ανακατασκευή του πρώην εργοστασίου συσκευασίας τσαγιού, το οποίο χτίστηκε το 1914, σύμφωνα με το μοντέρνο ρυθμό του σχεδίου του αρχιτέκτονα Ρομάν Κλέιν. Μάλιστα, ο σχεδισμός προβλέπει ότι το 2017 θα εμφανιστούν τα πρώτα διαμερίσματα-σοφίτες.

© Anna Biyatova

Σταδιακά, μετατρέπεται σε πολιτιστικό σύμπλεγμα και το τελευταίο βιομηχανικό προπύργιο στο κέντρο της Μόσχας —η περιοχή του ποτοποιείου «Κρυστάλλ», μέρος του χώρου του οποίου σχεδιάζεται να διαμορφωθεί σε διαμερίσματα, ενώ το υπόλοιπο θα διατεθεί για γραφεία, εργαστήρια και εκθεσιακούς χώρους. Παρεμπιπτόντως, το γνώριμο στους τουρίστες μουσείο ιστορίας της βότκας του «Κρυστάλλ» δεν… πάει πουθενά και οι επισκέπτες —προς το παρόν- θα συναντούν τη λούτρινη αρκούδα με το δίσκο στην είσοδό του.

Το υλικό είναι παραγωγή της συντακτικής ομάδας του www.greece-russia2016.gr