Η ιστορία των
αρκτικών κινητών
επιστημονικών σταθμών
Φρίτοφ Νάνσεν
Κινητός επιστημονικός ερευνητικός σταθμός στους κινούμενους πάγους σε βαθιά ύδατα του Βόρειου Παγωμένου Ωκεανού.

Οι σταθμοί εκτελούν ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα έρευνας καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους στους τομείς της ωκεανολογίας, της μελέτης των πάγων (φυσική και δυναμική των πάγων), της μετεωρολογίας, γεωφυσικής (παρατήρηση στο ιονοσφαιρικό και μαγνητικό πεδίο), υδροχημείας, υδροφυσικής, καθώς και της βιολογίας της θάλασσας.

Πρώτος εξέφρασε την ιδέα της οργάνωσης επιστημονικών σταθμών στους κινούμενους πάγους ο νορβηγός πολικός εξερευνητής Φρίτοφ Νάνσεν, επιστρέφοντας από τη διάσημη αποστολή του των ετών 1893-1896, στη διάρκεια της οποίας πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά προγραμματισμένη πλεύση με το πλοίο «Fram» μέσα από πολυετείς πάγους.
Βιλιάλμουρ Στέφανσον
Ο καναδός πολικός εξερευνητής Βιλιάλμουρ Στέφανσον πραγματοποίησε την πρώτη προσπάθεια δημιουργίας κινητού σταθμού. Το Μάρτιο του 1918 η αποστολή με επικεφαλής τον Στούρκερ Στόρκερσον έστησε καταυλισμό σε μια έκταση πάγου 400 τετραγωνικών χιλιομέτρων, μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα από την Αλάσκα. Στη διάρκεια της πλεύσης οι πολικοί εξερευνητές διεξήγαγαν υδρομετεωρολογικές παρατηρήσεις. Το Νοέμβριο η αποστολή επέστρεψε αισίως στα ηπειρωτικά.
Ο ΠΡΩΤΟΣ
ΣΟΒΙΕΤΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ
Στην ΕΣΣΔ, οπαδοί της δημιουργίας σταθμού στην περιοχή του Βορείου Πόλου ήταν ο ακαδημαϊκός Ότο Σμιντ και ο καθηγητής Βλαντίμιρ Βίζε, οι οποίοι υποστήριξαν και ανέπτυξαν τις ιδέες του Νάνσεν.

Το σχέδιο δημιουργίας επιστημονικού σταθμού στον Πόλο εξετάστηκε για πρώτη φορά το 1929 ύστερα από πρόταση του Βίζε, ωστόσο μέχρι το 1935 δεν είχαν γίνει πρακτικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση.

Την 1η Μαΐου 1937 προσγειώθηκαν αεροπλάνα στους πάγους της περιοχής του Βόρειου Πόλου, τα οποία αποβίβασαν την ομάδα του κινητού σταθμού και φορτία γι’ αυτή.

Ο ασυρματιστής Ερνστ Κρένκελ έγραψε για την απόβαση στους πάγους: «Συγχαίρουμε αλλήλους, θαυμάζουμε την επιδέξια πτήση και προσγείωση. Δεν μπορούμε να πιστέψουμε ότι βρισκόμαστε στον Πόλο, ότι πραγματοποιήθηκε αυτό το εκατονταετές όνειρο της ανθρωπότητας. Ωστόσο, ο γενικός ενθουσιασμός, οι φωνές χαράς, τα γεμάτα ευτυχία μάτια, αποτελούν μια ακόμη επιβεβαίωση ότι το ιστορικό γεγονός συνέβη».
Βίντεο αρχείου «Βόρειος Πόλος — 1»
Ο σταθμός «Βόρειος Πόλος» λειτούργησε στην Αρκτική εννέα μήνες (274 ημέρες), ως τις 19 Φεβρουαρίου 1938, πλέοντας πάνω από 2000 χλμ. Τα παγοθραυστικά «Taimir» και «Murman» πήραν από τους πάγους την ομάδα πέρα από το 70ο γεωγραφικό πλάτος, μερικές δεκάδες χιλιόμετρα από τις ακτές της Γροιλανδίας.

Κατά μέσο όρο ετησίως στο σταθμό πραγματοποιούνται 600-650 μετρήσεις του βάθους του ωκεανού, 3500-3900 μετεωρολογικές παρατηρήσεις των καιρικών δεδομένων, 1200-1300 μετρήσεις της θερμοκρασίας και λήψεις δειγμάτων θαλασσινού νερού για χημική ανάλυση, 600-650 φορές στέλνονται στον ουρανό αερόστατα που φέρουν όργανα μέτρησης. Γίνονται επίσης παρατηρήσεις των πάγων, μαγνητικές, ιονοσφαιρικές και άλλες. Ο τακτικός προσδιορισμός των συντεταγμένων των πάγων με την αστρονομική μέθοδο επιτρέπει να λαμβάνονται στοιχεία για την κατεύθυνση και την ταχύτητα της κίνησής τους.
Στην πορεία των εργασιών των σταθμών έγιναν σημαντικές φυσικές και γεωγραφικές ανακαλύψεις, ελήφθησαν πολύτιμα συμπεράσματα για τους νόμους και την αλληλουχία των διαδικασιών στο υδάτινο κέλυφος και στην ατμόσφαιρα της Γης, στην πολική περιοχή της.

Ανάμεσα στις πιο σημαντικές, περιλαμβάνονται η ανακάλυψη στα βαθιά ύδατα της οροσειράς Λομονόσοφ, η οποία διασχίζει τον Βόρειο Παγωμένο Ωκεανό, καθώς και άλλων υψωμάτων και κοιλωμάτων του βυθού του ωκεανού, η ανακάλυψη των δυο κυρίων συστημάτων μετακίνησης των πάγων, η διαπίστωση του γεγονότος της έντονης διείσδυσης κυκλώνων στην Κεντρική Αρκτική.
Η ταχύτητα πλεύσης
(χλμ./24ωρο)
Η συνολική πλεύση
(χλμ.)
Η διάρκεια της πλεύσης
(24ωρα)
Ο σταθμός
«Βόρειος Πόλος»
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
7.4
6.9
5.7
6.2
7
6.9
4.9
5.6
7.7
5.7
6.8
5.5
8.5
5.6
5.4
4.1
6
12.8
6.9
4.1
5.5
5.7
5.4
7.5
5.3
5.1
5.2
7.8
6.1
6
5.4
Μετά την πρώτη επιτυχημένη εμπειρία οργάνωσης κινητού σταθμού, οι εργασίες έπρεπε να διακοπούν καθώς άρχισε ο Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος. Ο σταθμός «SP-2» λειτούργησε από την 1η Απριλίου 1950 ως τις 11 Απριλίου 1951, και από τότε οι κινητοί σταθμοί λειτουργούσαν στους πάγους της Κεντρικής Αρκτικής ως τον Ιούλιο του 1991, όταν έκλεισε στην Αρκτική ο τελευταίος σοβιετικός κινητός σταθμός «Βόρειος Πόλος – 31».
ΤΟ ΜΑΡΤΙΟ ΤΟΥ 2003 Η ΡΩΣΙΚΗ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΑΠΟΦΑΣΙΣΕ ΝΑ ΞΑΝΑΡΧΙΣΕΙ ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΒΟΡΕΙΟΣ ΠΟΛΟΣ», ΚΑΙ ΣΤΙΣ 25 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2003 ΑΝΟΙΞΕ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΚΙΝΗΤΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ «ΒΟΡΕΙΟΣ ΠΟΛΟΣ — 32». ΑΠΟ ΤΟΤΕ, ΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΑΡΧΙΣΑΝ ΝΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΑ