ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Η ρωσική επιστήμη σήμερα
© Sputnik/Sergey Pyatakov
ΘΕΜΑ: ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Η ρωσική επιστήμη σήμερα

Η ρωσική επιστήμη έχει δεχτεί ένα πολύ ισχυρό πλήγμα εξαιτίας της πτώσης του ρουβλίου, σε σχέση με άλλους κλάδους. Από την άλλη, οι ξένοι σήμερα, ίσως περισσότερο από κάθε άλλη φορά, αξιοποιούν την ευκαιρία να σπουδάσουν και να ασχοληθούν με την έρευνα στη Ρωσία.

Στα τέλη Μαρτίου, στη Μόσχα, διεξήχθη η γενική συνέλευση της Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών, στο πλαίσιο της οποίας οι επιστήμονες μαζί με τον επικεφαλής της ρωσικής κυβέρνησης, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, επιχείρησαν έναν απολογισμό της χρονιάς που πέρασε. Η χρονιά, όπως υποστήριξαν οι ακαδημαϊκοί, υπήρξε ιδιαίτερα δύσκολη, ενώ  αρκετά προβλήματα παραμένουν ακόμη άλυτα στον κλάδο της ρωσικής επιστήμης.

Ειδικότερα, δυσκολίες υπάρχουν, ακόμη, στο "πεδίο" της  χρηματοδότησης. Ο ομοσπονδιακός προϋπολογισμός για το 2016 δεν επιφυλάσσει τίποτε ευχάριστο στην επιστήμη. Σε μια αύξηση των συνολικών εξόδων της τάξης του 4,4% (680 δισεκατομμύρια ρούβλια), συγκριτικά με το 2015, οι προβλεπόμενες δαπάνες για συμμετοχική έρευνα και ανάπτυξη ανέρχονται περίπου στα 310 δισεκατομμύρια, δηλαδή, 10% λιγότερο σε σχέση με το 2015.

Οι δαπάνες για τη συμμετοχική επιστήμη εν γένει, και ειδικότερα για την εφαρμοσμένη έρευνα,  έχουν περικοπεί από 208 δισεκατομμύρια ρούβλια το 2015, σε 126,4 δισεκατομμύρια την τρέχουσα χρονιά. Για τη θεμελιώδη επιστημονική έρευνα οι συνθήκες είναι ευνοϊκότερες: η  χρηματοδότησή της από τον κρατικό προϋπολογισμό περικόπηκε σχεδόν κατά 5 δισεκατομμύρια, φτάνοντας πλέον τα 110, 6 δισεκατομμύρια ρούβλια. 

© Sputnik/Kirill Braga

Κατ' αυτόν τον τρόπο, το μερίδιο των δαπανών για τη συμμετοχική επιστήμη στον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό έχει μειωθεί από 2,6%, το 2013, στο 1,9%, φέτος. Συνεπώς, λαμβάνοντας υπόψη την επιδείνωση της γενικότερης οικονομικής κατάστασης, η χρηματοδότηση το 2016 μπορεί να εμφανίσει μείωση της τάξης ακόμη και του 10% για τη διατήρηση των δαπανών στις θεμελιώδεις επιστήμες.

Βεβαίως, σε καιρό κρίσης είναι δύσκολο να υπολογίζει κανείς σε μια απότομη αύξηση των δαπανών, αλλά η συμμετοχική επιστήμη αποτελεί μια διεθνή σφαίρα ενδιαφέροντος, η οποία πλήττεται πολύ πιο έντονα από την πτώση του ρουβλίου σε σχέση με άλλους τομείς. Αναλογικά, η αύξηση της συναλλαγματικής ισοτιμίας έχει αντίκτυπο στην άνοδο της τιμής του σύγχρονου επιστημονικού εξοπλισμού και των αντιδραστήρων, ενώ, μέσω αυτής ανεβαίνουν οι δαπάνες για τη συμμετοχή σε διεθνείς επιστημονικούς διαγωνισμούς και συνέδρια.

Όμως, ακόμη και σε περιόδους οικονομικής ανάπτυξης, είναι δύσκολη η ταυτόχρονη χρηματοδότηση όλων των επιστημονικών εγχειρημάτων, κι έτσι το κράτος προσπαθεί να βοηθά την επιστήμη πιο στοχευμένα. Γι' αυτό το σκοπό, υπάρχουν μια σειρά από δημόσια και ιδιωτικά ιδρύματα που υποστηρίζουν την έρευνα σε επιμέρους επιστημονικά πεδία.

Για παράδειγμα, ένα από τα μεγαλύτερα ιδρύματα, το Ρωσικό Επιστημονικό Ίδρυμα, το 2016, θα διαθέσει σε επιστήμονες περισσότερα από 15 δισεκατομμύρια ρούβλια για την υλοποίηση επιστημονικών ιδεών. Επιπλέον, στα ''σκαριά ''δε βρίσκεται μόνο η διάθεση 1.500 υποτροφιών οι οποίες ήδη χορηγούνται από το ΡΕΙ, αλλά και η χρηματοδότηση νέων εγχειρημάτων στους τομείς της αγροτικής οικονομίας, της ιατρικής, της φυσικής, των μαθηματικών και της βιολογίας.

Υποτροφίες χορηγούνται τόσο από εθνικά, όσο και από διεθνή και ξένα ιδρύματα. Μεταξύ αυτών, εκτός των κρατικών ιδρυμάτων, σημαντική θέση κατέχει το φιλανθρωπικό ίδρυμα του Βλαντίμιρ Ποτάνιν, το οποίο έχει υπό την αιγίδα του μαζικά προγράμματα στη σφαίρα της εκπαίδευσης και του πολιτισμού. Το ίδρυμα του Μιχαήλ Πρόχοροφ χρηματοδοτεί προγράμματα ακαδημαϊκής κινητικότητας, επιστημονικής και επιστημονικής-πρακτικής ανταλλαγής, ανάπτυξης επιστημονικών, ερευνητικών και εκπαιδευτικών προγραμμάτων.

Το ίδρυμα του Εγκόρ Γκαιντάρ έχει αφιερώσει το έργο του αποκλειστικά στις σφαίρες της οικονομικής, κοινωνικής και ανθρωπιστικής γνώσης. Το διακρατικό ίδρυμα ανθρωπιστικής συνεργασίας των κρατών-μελών του «Συνεργασία Ανεξάρτητων Κρατών» υλοποιεί συντονισμένες δράσεις στις περιοχές του πολιτισμού, της εκπαίδευσης, της επιστήμης, της πολιτιστικής κληρονομιάς, των πληροφοριών και της μαζικής επικοινωνίας, του αθλητισμού, του τουρισμού και των δραστηριοτήτων για τη νεολαία.

Επιπλέον, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της σύγκλησης του συμβουλίου για την επιστήμη και την εκπαίδευση, τον Ιανουάριο, ο πρόεδρος της Ρωσίας, Βλαντίμιρ Πούτιν, αποφάσισε τη δημιουργία επιμέρους συμβουλίων με αντικείμενο την προώθηση της επιστημονικής δραστηριότητας, καθώς και τη μέριμνα για τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα σε αυτήν, δηλαδή των μικρών και μεσαίων καινοτόμων εταιρειών.

© Sputnik/ Vitaliy Belousov

Για την ώρα, ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα της επιστήμης στη Ρωσία είναι το εξαιρετικά χαμηλό μερίδιο της εκτός προϋπολογισμού χρηματοδότησής της. Κατά την τελευταία δεκαετία, ο αριθμός των οργανισμών που δραστηριοποιούνται στη σφαίρα της επιστήμης στο δημόσιο τομέα εμφανίζεται αυξημένος τόσο σε απόλυτους δείκτες όσο και σε επίπεδο ποσοστών. Παράλληλα, οι φιλόδοξοι στόχοι του προγράμματος ανάπτυξης της επιστήμης πρόκειται να ανατρέψουν την ισχύουσα τάση. Μέχρι το 2020, η χρηματοδότηση από πηγές εκτός προϋπολογισμού θα πρέπει να κυμαίνεται σε επίπεδο όχι μικρότερο του 50%.

Στο πλαίσιο του προαναφερθέντος συνεδρίου, ο Βλαντίμιρ Πούτιν ανακοίνωσε ότι ως το Σεπτέμβριο του 2016 θα έχει χαραχθεί μια στρατηγική για την επιστημονική και την τεχνολογική ανάπτυξη της χώρας. Στο σχετικό έγγραφο αναφέρεται πως η προτεραιότητα στην ανάπτυξη των εγχώριων προηγμένων τεχνολογιών θα αποτελέσει το κλειδί για την εθνική κυριαρχία και την ασφάλεια του κράτους, την ανταγωνιστικότητα των ρωσικών επιχειρήσεων, καθώς και βασική προϋπόθεση για την οικονομική ανάπτυξη και την άνοδο του βιοτικού επιπέδου των πολιτών.

Επιπλέον, σχεδιάζεται να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην ανάπτυξη καινοτόμων ομάδων. Το 2016, το υπουργείο Οικονομικής Ανάπτυξης της Ρωσίας πρόκειται να διευρύνει το πρόγραμμα υποστήριξής τους σε επιμέρους περιοχές της Ρωσίας.

Το υπουργείο Οικονομικών και Ανάπτυξης επιδοτεί ομαδικά εγχειρήματα από το 2013, κι έκτοτε 26 ομάδες, οι οποίες συμμετέχουν στο πρόγραμμα, έχουν λάβει 98 δισεκατομμύρια ρούβλια από προϋπολογισμούς διαφορετικού επιπέδου, καθώς και 362 δισεκατομμύρια ρούβλια από επενδύσεις εκτός προυπολογισμού.

Εκτός αυτού, η εν λόγω στρατηγική οφείλει να προωθήσει τη λύση για ένα ακόμη αξιοσημείωτο προβλήμα της ρωσικής επιστήμης —τη «διαρροή εγκεφάλων» στο εξωτερικό. Σύμφωνα με τα στοιχεία του κέντρου «Λεβάντα», σήμερα, κατά προσέγγιση ένας στους τέσσερις Ρώσους που έχουν ολοκληρώσει την ανώτατη εκπαίδευσή τους μελετά την προοπτική της μετανάστευσης. Εξαιτίας αυτού, οι ξένοι δεν αντιμετωπίζουν τη Ρωσία ως ελκυστικό προορισμό για τη διεξαγωγή ερευνών και την υλοποίηση μεγάλων επιστημονικών σχεδίων.

Ωστόσο, παρά τη διαδεδομένη αυτή άποψη, σύμφωνα με τα δεδομένα της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Εθνικής Στατιστικής, την τελευταία τετραετία, ο αριθμός των ξένων φοιτητών στα ρωσικά πανεπιστήμια έχει αυξηθεί από τις 153.800 στις 200.400. Και τα έσοδα από τους μαθητές στην οικονομία της χώρας, τα τελευταία δέκα χρόνια, έχουν αυξηθεί κατά επτά φορές σε ρούβλια.

Για την προσέλκυση αλλοδαπών στα ρωσικά πανεπιστήμια έχουν οριστεί ακόμη και κρατικές ποσοστώσεις, οι οποίες δίνουν το δικαίωμα δωρεάν σπουδών στη Ρωσία. Ο αριθμός των ποσοστώσεων για τη φοίτηση αλλοδαπών πολιτών ανέρχεται σε 15 χιλιάδες θέσεις το χρόνο, οι οποίες διανέμονται μεταξύ 170 χωρών του εξωτερικού από το υπουργείο Παιδείας και Επιστήμης και το υπουργείο Εξωτερικών της Ρωσίας.

Χάρη σε αυτό το σύστημα, περισσότερα από 500 ρωσικά εκπαιδευτικά ιδρύματα δέχονται αλλοδαπούς πολίτες για φοίτηση σε προγράμματα μέσης, επαγγελματικής και ανώτατης και συμπληρωματικής επαγγελματικής εκπαίδευσης. Εάν ο υποψήφιος για την ποσόστωση δε γνωρίζει τη ρωσική γλώσσα, του παρέχεται η δυνατότητα να σπουδάσει δωρεάν στα προπαρασκευαστικά τμήματα των ρωσικών πανεπιστημίων.

Επίσης, για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας των ρωσικών ιδρυμάτων ανώτατης εκπαίδευσης και την προσέλκυση σε αυτά αλλοδαπών έχουν λανσαριστεί ορισμένες σχετικές διαδικτυακές ιστοσελίδες. Ειδικότερα, η πλατφόρμα Study in Russia είναι σχεδιασμένη για τους αλλοδαπούς σπουδαστές και τους γονείς τους και διαθέτει εγκατεστημένη μια βάση αναφοράς στην οποία μπορεί να αναζητήσει κανείς πάνω από 2.800 προγράμματα ανώτατης και μεταπτυχιακής εκπαίδευσης. Στην ιστοσελίδα υπάρχει ο κατάλογος των απαιτούμενων εγγράφων, πληροφορίες για τις ποσοστώσεις δωρεάν φοίτησης, αλλά και για τις Ολυμπιάδες και τα δρώμενα στη σφαίρα της εκπαίδευσης.

Μια ανάλογη πηγή πληροφόρησης προσφέρεται και από το υπουργείο Παιδείας και Education in Russia. Η ιστοσελίδα Education in Russia λειτουργεί σε 16 γλώσσες και διαθέτει στο περιεχόμενό της τα απαραίτητα έγγραφα για την εισαγωγή σε ρωσικά πανεπιστήμια, καθώς και τις σχετικές με αυτά ειδήσεις.