ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Ανατροπές με επίκεντρο το προσφυγικό και την Τουρκία
© Sputnik/Ilya Pitalev
ΘΕΜΑ: ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Ανατροπές με επίκεντρο το προσφυγικό και την Τουρκία

Δρ.Κωνσταντίνος Φίλης, Διευθυντής Ερευνών Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων

Η πρόσφατη επίσκεψη Μέρκελ-Τουσκ στην Τουρκία επιβεβαίωσε ότι η Ευρώπη δεν έχει καταφέρει ακόμη να βρει τον βηματισμό της αναφορικά με τα νέα δεδομένα που έχει δημιουργήσει το προσφυγικό αλλά και σε σχέση με την Τουρκία.

Η ενεργή ανοχή των Βρυξελλών στις ενέργειες εναντίον των Κούρδων στην ΝΑ Τουρκία, οι χλιαρές επίσημες αντιδράσεις στη συνεχή οπισθοδρόμηση σε ζητήματα δημοκρατίας και ελευθερίας της έκφρασης και στη στοχοποίηση των αντίθετων φωνών, η διάθεση προσαρμογής στις παράλογες απαιτήσεις Ερντογάν, με αποκορύφωμα τη δίωξη εναντίον του Γερμανού κωμικού, δίνουν την αίσθηση πως η Ευρώπη και η δύναμη που έχει κυριαρχήσει τα τελευταία χρόνια, η Γερμανία, συμβιβάζονται —έστω και υποχρεωτικά- με ένα κράτος, του οποίου οι αναθεωρητικές βλέψεις και η μαξιμαλιστική ατζέντα έχουν συμβάλει —σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό- στην αποσταθεροποίηση της ευρύτερης περιοχής.

Στην οπτική Ερντογάν-Νταβούτογλου, με τον αριθμό των συμμάχων να συρρικνώνεται δραματικά, η Άγκυρα μπορεί να επιβιώσει —σε ένα περίγυρο επί το πλείστον μη φιλικό- μόνο μέσα από την επίδειξη δύναμης και κινούμενη στην κόψη του ξυραφιού. Ωστόσο, λησμονούν —το ίδιο και αρκετοί Ευρωπαίοι- ότι ακριβώς για αυτούς τους λόγους είναι η Τουρκία ιδιαίτερα ευάλωτη σε εκβιασμούς. Όσο, λοιπόν, στη διαπραγμάτευση (η οποία ασφαλώς εξελίσσεται παρά την πρόσφατη συμφωνία) η Ευρώπη δεν θέτει τους δικούς της κανόνες, με πολλές ηγεσίες να κυριαρχούνται από διάχυτη ανησυχία για τις επιπτώσεις του προσφυγικού στο εσωτερικό των κρατών τους, η γειτονική χώρα θα βρίσκει πρόσφορο έδαφος για πάσης φύσεως ελιγμούς. Η αίσθηση, μάλιστα, είναι πως όσο εντείνονται τα αδιέξοδά της, θα στρέφεται προς περιπτώσεις που θεωρεί «ευκολότερες» στη διαχείριση τους και την επίδειξη ισχύος.

Παράλληλα, η μεν Γερμανία, δείχνει ιδιαίτερη ζέση να ενδυναμώσει την επιρροή της στην Τουρκία (χαρακτηριστική η συζήτηση για να αποκτήσει τη δική της θέση στην αεροπορική βάση του Ιντσιρλίκ, αλλά και η στήριξη της τουρκικής άποψης για δημιουργία ζώνης ανθρωπιστικής βοήθειας προσφύγων στο έδαφος της Συρίας), οι δε ΗΠΑ, παρά τη στήριξη των Κούρδων της Συρίας ως ιδιαίτερα αποτελεσματικών μαχητών εναντίον του αυτοαποκαλούμενου «Ισλαμικού Κράτους», φέρονται να προωθούν σχέδιο για αναθεώρηση του status quo στην ανατολική Μεσόγειο, με λύση του Κυπριακού και αποκατάσταση των σχέσεων της Τουρκίας με Ισραήλ και Αίγυπτο, εξέλιξη που αν υλοποιηθεί —ανεξάρτητα από τις προθέσεις της Ουάσιγκτον, θα έχει ως αποτέλεσμα την επαναφορά της Άγκυρας στις περιφερειακές διεργασίες, με την προσδοκία ότι θα της δοθεί το κίνητρο να ακολουθήσει μία πιο εποικοδομητική (για την περιφερειακή σταθερότητα) πολιτική.

Όμως, τα τελευταία χρόνια, η Τουρκία του Ερντογάν ακολουθεί μία πορεία αποστασιοποίησης από την κοσμικότητα (έστω και αυταρχική, τουρκικού τύπου) με συνεχή ροπή προς τις οθωμανικές ρίζες, με επακόλουθο τη συντηρητικοποίηση ενός σημαντικού κομματιού της κοινωνίας, την εσωτερική διαίρεση, εσχάτως δε, την εκ νέου στοχοποίηση του κουρδικού στοιχείου και οποιασδήποτε διαφορετικής αντίληψης. Είναι, πάντως, εξαιρετικά αβέβαιο ο επιβεβαιωμένα ευκαιριακός χαρακτηράς των περισσοτέρων πρωτοβουλιών της τουρκικής ηγεσίας με την ταυτόχρονη στροφή προς «το ένδοξο οθωμανικό παρελθόν», που μοιάζουν συνταγή αποτυχίας, να ανατραπούν προς την κατεύθυνση της ανάκτησης ενός ρόλου σταθεροποιητικού παράγοντα μέσω της πολιτικής κατευνασμού και δη έναντι ενός καθεστώτος που τη διάθεση συμβιβασμού της άλλης πλευράς συνήθως την αποδίδει σε αδυναμία.

*Τα κείμενα δημοσιεύονται αυτούσια και απηχούν τις απόψεις των συγγραφέων και όχι της ιστοσελίδας.