ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Το μυστικό βρίσκεται στις ''μαγικές'' φυσαλίδες
© Valeriy Levitin
ΘΕΜΑ: ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Το μυστικό βρίσκεται στις ''μαγικές'' φυσαλίδες

Αυτόματοι πωλητές ανθρακούχου νερού και αναψυκτικού εμφανίσθηκαν στην ΕΣΣΔ την προπολεμική περίοδο, παρότι ανθρακούχο νερό, άρχισε να πωλείται από τα τέλη του 19ου αιώνα. Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, είχε γίνει της μόδας να πίνουν ανθρακούχο νερό και αναψυκτικά εισαγόμενα που παρήγαγαν διάφορες ξένες εταιρείες, αλλά, τα τελευταία χρόνια οι Ρώσοι, άρχισαν να αναπολούν τα δικά τους αναψυκτικά με τις ''μαγικές'' φυσαλίδες.

Στις 16 Απριλίου του1932, σ' ένα μονόστηλο της εφημερίδας «Βετσέρναγια Μοσκβά», έγραφε ότι ο συνεργάτης του εργοστασίου «Βένα» του Λενίνγκραντ, Μ.Ε.Αγκρόσκιν, ανακάλυψε ένα μηχάνημα, το οποίο κάθε κατάστημα θα μπορούσε να εγκαταστήσει ώστε να έχει ανθρακούχο νερό. Η είδηση έλεγε, επίσης, ότι, το πρώτο μηχάνημα είχε τοποθετηθεί στο εστιατόριο του Σμόλνι, ενώ προέβλεπε τις μεγάλες προοπτικές που θα υπάρξουν στον τομέα της σοβιετικής βιομηχανίας αναψυκτικών.

Από τα λόγια στα έργα…

Ύστερα από ένα σύντομο χρονικό διάστημα, το νέο αυτό θαύμα της τεχνολογίας, άρχισε να κάνει την εμφάνιση του στους δρόμους, στους σιδηροδρομικούς σταθμούς, στα πάρκα, στους κινηματογράφους και στα καταστήματα. Στα προπολεμικά χρόνια στην Μόσχα είχαν τοποθετηθεί περίπου 10.000 αυτόματοι πωλητές ανθρακούχου νερού και αναψυκτικού. Μάλιστα, για να πιείς ανθρακούχο νερό δεν χρειαζόταν να βγεις από το σπίτι σου. Σχεδόν κάθε σπίτι, είχε προμηθευθεί σιφώνια με τα οποία έφτιαχνε το δικό του ανθρακούχο νερό.

Για να πούμε την αλήθεια, η ανακάλυψη του Αγκρόσκιν δεν ήταν μια νέα ανακάλυψη. Τον πρώτο αυτόματο πωλητή νερού τον είχε κατασκευάσει ο Ήρων ο Αλεξανδρεύς πριν από περίπου 2000 χρόνια. Ήταν ο πρώτος μηχανικός κερματοδέκτης που λειτουργούσε με νομίσματα και έδινε νερό-αγιασμό. Ο χρήστης τοποθετούσε ένα κέρμα μέσα στην ειδική σχισμή και το κέρμα έπεφτε πάνω σε ένα δίσκο. Ο δίσκος ήταν συνδεδεμένος με έναν μοχλό. Το βάρος του κέρματος έκανε το μοχλό να ανοίγει μία βαλβίδα κι έτσι έβγαινε το νερό. Το κέρμα συνέχιζε να γέρνει το δίσκο προς τα κάτω μέχρι τελικά να πέσει από το δίσκο και ένα αντίβαρο να τον επαναφέρει στην αρχική του θέση, κλείνοντας τη βαλβίδα.

© Sputnik/Konstantin Chalabov

Στο μεταίχμιο του 19ου και 20ου αιώνα, σε κάθε γωνιά των Ηνωμένων Πολιτειών, χρησιμοποιούσαν αυτόματους πωλητές παρόμοιους με αυτόν που ανακάλυψε ο Αγκρόσκιν. Όμως, αυτό ήταν κάτι που δεν το γνώριζε ο κόσμος που ζούσε πίσω από το Σιδηρούν παραπέτασμα, γι' αυτό και έπινε το ανθρακούχο νερό ή το αναψυκτικό, όχι μόνο με ευχαρίστηση, αλλά και με υπερηφάνεια, πιστεύοντας ότι τα επιτεύγματα της σοβιετικής μηχανικής βρέθηκαν και πάλι στην πρωτοπορία. Ήταν πάμφθηνο να πιεις ένα ποτήρι ανθρακούχο νερό. Το ποτήρι χωρίς σιρόπι, στοίχιζε 1 καπίκι ενώ με σιρόπι 3 καπίκια. Στους πιο σύγχρονους αυτόματους πωλητές ανθρακούχου νερού ή αναψυκτικού που εμφανίσθηκαν πολύ αργότερα, μπορούσες να επιλέξεις το σιρόπι που ήθελες.

Μερικοί αυτόματοι πωλητές νερού, είχαν το δικό τους τοπικό χρώμα. Στην Τιφλίδα για παράδειγμα οι αυτόματοι πωλητές λειτουργούσαν με 5 καπίκια αντί των 3, αλλά έριχναν πλουσιοπάροχα τη δόση του σιροπιού, ακολουθώντας την γεωργιανή παράδοση, που ήταν διπλή. Γενικά σε οποίον άρεσε να πίνει ανθρακούχο νερό με σιρόπι και να είναι πιο γλυκό δεν χρειάζονταν να πάει στον Καύκασο. Την εποχή εκείνη εφάρμοζαν την μέθοδο Life hack, όπως θα έλεγε κανείς χρησιμοποιώντας τη σύγχρονη ορολογία: για να πιουν ανθρακούχο νερό με περισσότερο σιρόπι, έβγαζαν το ποτήρι από την θέση του, πριν γεμίσει μέχρι πάνω, καθώς το σιρόπι έπεφτε στην αρχή του γεμίσματος, ενώ στη συνέχεια έπεφτε το σκέτο ανθρακούχο νερό.

© Sputnik/Vladimir Pesnya

Δίνονταν ιδιαίτερη προσοχή στα ζητήματα υγιεινής. Υπήρχαν κανόνες συντήρησης των αυτόματων πωλητών νερού, οι οποίοι πλένονταν κατά διαστήματα με ζεστό νερό και σόδα.

Κατά διαστήματα από τους πωλητές εξαφανίζονταν τα ποτήρια, τα οποία έπαιρναν κυρίως οι πότες, που δεν είχαν συνήθως το κατάλληλο σκεύος με το οποίο θα έπιναν.

Το γεγονός δε ότι δεν φυλάσσονταν οι αυτόματοι πωλητές νερού, έδωσε την "ευκαιρία" να κλαπούν τα ποτήρια ή να τα γεμίζουν για δεύτερη και τρίτη φορά δωρεάν. Υπήρχαν πολλοί τρόποι για να ‘ξεγελάσεις' τον αυτόματο πωλητή. Ο πιο εκλεπτυσμένος ήταν να ρίξεις το κέρμα σχισμή και μετά να το τραβήξεις.

Οι πιο επιτήδειοι έριχναν στον κερματοδέκτη και μεταλλικές ροδέλες που είχαν το ίδιο βάρος και μέγεθος με το νόμισμα. Όποιος ήταν πιο δυνατός, απλά έριχνε μπουνιές στο μηχάνημα, με αποτέλεσμα να γεμίζει δωρεάν το ποτήρι. Δηλαδή αν ήσουν δυνατός, δεν χρειαζόσουν τα κέρματα.

Φυσικά ανθρακούχο νερό μπορούσες να αγοράσεις όχι μόνο από τους αυτόματους πωλητές. Το σιρόπι είχε ζήτηση από την περίοδο της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Το πρώτο αναψυκτικό εμφανίσθηκε στην Ρωσία στα τέλη του 19ου αιώνα. Το «Ταρχούν» το ανακάλυψε το 1887 ο γεωργιανός φαρμακοποιός από την Τιφλίδα Μιτροφάν Λαγκίντζε. Είχε προσθέσει στο μεταλλικό νερό ζάχαρη και εκχύλισμα του καυκασιανού βοτάνου ταρχούν. Το ποτό αυτό έγινε τόσο δημοφιλές, που στην Τιφλίδα άνοιξε εργοστάσιο με την ονομασία «Μεταλικό νερό Λαγκίντζε».

Στη συνέχεια άρχισαν να παράγουν διάφορα είδη αναψυκτικών. «Λιμονάντ», «Σιτρό», «Σοντοβαγια», «Μπουρατίνο», «Ταρχούν», «Μπαικάλ», «Ντιουσές», «Κρεμ-σοντα», «Σαγιάνι», «Καλακόλτσικ», «Λεσνάγια γιάγκοντα», «Γκρούσεβι» «Κριουσόν» και πολλά άλλα. Όλα παρασκευάζονταν αποκλειστικά και μόνο από φυσικά προϊόντα και διατηρούνταν συνολικά 7 ημέρες.

© RIA Novosti

Κάθε αναψυκτικό παρασκευάζονταν με την δική του ιδιαίτερη συνταγή και είχε τη δική του ξεχωριστή γεύση. Το «Μπουρατίνο» περιείχε νερό, ζάχαρη και χυμό λεμονιού και μήλου. Τα συστατικά του «Ντιουσές» ήταν χυμός λεμονιού και εκχύλισμα αχλαδιού της αρωματικής ποικιλίας «ντιουσές». Στο «Σαγιάνι» εκτός από το εκχύλισμα λεμονιού, πρόσθεταν και εκχύλισμα του φυτού Λεβζέι (που φύεται στην ανατολική Σιβηρία). Το «Σιτρό», περιείχε κυρίως χυμούς εσπεριδοειδών, λεμονιού, μανταρινιού, πορτοκαλιού και βανίλια. Το «Καλακόλτσικ» παρασκευάζονταν από λεμόνι και μέλι.

Με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και την εμφάνιση στη αγορά εισαγόμενων αναψυκτικών, τα εγχώρια αναψυκτικά έπαψαν να έχουν ζήτηση.

Για τους αυτόματους πωλητές αναψυκτικών ήρθαν δύσκολοι καιροί. Για παράδειγμα στη Μόσχα, παρέμεναν διαλυμένοι έως τις αρχές του 1992 όποτε και πωλήθηκαν για σκραπ στην Εσθονία, ενώ πολλοί αυτόματοι πωλητές, έπεσαν ‘θύματα' βανδαλισμού.

Κάποιοι Ρώσοι βέβαια, αφού δοκίμασαν όλα τα καλά του καπιταλισμού, άρχισαν να νοσταλγούν το σοβιετικό παρελθόν. Πριν από μερικά χρόνια άρχισε να διαμορφώνεται μια τάση νοσταλγίας για την ΕΣΣΔ, που ''επεκτείνεται'' και στα σοβιετικά αναψυκτικά.

Στο διαδίκτυο βρίσκει κανείς αγγελίες όπως αυτή: «Πουλάω αυτόματο πωλητή ανθρακούχου νερού της ΕΣΣΔ. Είμαστε περήφανοι για τα μοντέλα αντίκες πωλητών ανθρακούχου νερού που διαθέτουμε, τα οποία με την εμφάνιση τους, δημιουργούν αισθήματα νοσταλγίας σ' εκείνους που έζησαν στην ΕΣΣΔ. Για του πωλητές αυτούς δίνουμε εγγύηση ενός έτους. Εφόσον αγοράσετε όλα τα εξαρτήματα, δεν θα αντιμετωπίσετε προβλήματα ακόμη και όταν λήξει η εγγύηση…». Η ζήτηση δημιουργεί την προσφορά. Και παρόμοιες αγγελίες εμφανίζονται όλο και πιο συχνά.

Μεταξύ άλλων μπορεί να έχει στο σπίτι του μια οικιακή συσκευή ανθρακούχου νερού. Αρκεί να προμηθευτεί ένα σιφώνιο και φιαλίδια με ανθρακικό.

Να ετοιμάσεις δε λεμονάδα με ανθρακικό μπορεί να το κάνεις χωρίς καμία συσκευή. Αρκεί να φτιάξεις ένα μείγμα με μια κουταλιά γλυκού με σόδα, 2 κουταλιές χυμού λεμονιού και νερό.

Μόνο που πρέπει να το πιεις αμέσως, διαφορετικά οι αεριούχες ιδιότητες του θα χαθούν.

© Sputnik/Yana Kroilova

Σήμερα μπορεί να αγοράσεις παντού ένα εγχώριο αναψυκτικό λεμονάδας, καθώς πωλείται παντού, στα πάρκα, στους δρόμους, στις εκθέσεις και σε διάφορα καταστήματα.

Όποιος θέλει να σβήσει τη δίψα του, πίνοντας αναψυκτικό από αυθεντικούς αυτόματους πωλητές μπορεί να πάει στα σχετικά μουσεία ρετρό. Δύο τέτοια μουσεία με σοβιετικά αυτόματα μηχανήματα υπάρχουν στην Μόσχα και την Αγία Πετρούπολη. Στα μουσεία αυτά υπάρχουν και αυτόματοι πωλητές ανθρακούχων αναψυκτικών, από τους οποίους οι επισκέπτες μπορούν με ένα κέρμα που θα προμηθευθούν να πιούν το αναψυκτικό τους. Μπορούν επίσης να δουν το μοντέλο αυτόματου πωλητή ΑΤ- 101Μ του 1980. Βέβαια οι υπάλληλοι του μουσείου, δεν είναι σε θέση να βεβαιώσουν αν τα αναψυκτικά που βγάζει το μηχάνημα σήμερα ανταποκρίνεται στις προδιαγραφές υγιεινής που ίσχυαν επί Σοβιετικής Ένωσης, αλλά όπως λένε εκείνοι που το επισκέφθηκαν, η γεύση των αναψυκτικών είναι η ίδια με αυτή που είχαν όταν ήταν παιδιά.

Το υλικό είναι παραγωγή της συντακτικής ομάδας του www.greece-russia2016.gr