ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Απ τον χειμερινό αμαξά έως το τρένο μονής τροχιάς. Πέντε αιώνες αστικών  συγκοινωνιών στη Μόσχα
© Sputnik/Vladimir Fedorenko
ΘΕΜΑ: ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Απ τον χειμερινό αμαξά έως το τρένο μονής τροχιάς. Πέντε αιώνες αστικών συγκοινωνιών στη Μόσχα

Η Ιστορία των αστικών συγκοινωνιών της Μόσχας, αρχίζει από τότε που έφθαναν στην Μόσχα κάποιοι αγρότες με ξύλινα κάρα για να δουλέψουν ως αμαξάδες. Σήμερα οι Μοσχοβίτες έχουν την δυνατότητα να επιλέξουν για τις μετακινήσεις τους το μέσον της αρεσκείας τους, ξεκινώντας από το ταξί και φθάνοντας έως το μετρό.
© Sputnik/

Οι αμαξάδες

Οι αμαξάδες  εμφανίστηκαν  στη Μόσχα τον 16ο και 17ο αιώνα. Συνήθως ήσαν αγρότες που έρχονταν  από χωριά τους στην πρωτεύουσα, όταν τέλειωνε η περίοδος των αγροτικών εργασιών και δεν είχαν με τι να ασχοληθούν. Το καλοκαίρι, ο αριθμός τους μειώνονταν καθώς ως αγρότες που ήσαν  επέστρεφαν στις συνήθεις δραστηριότητές τους. Γι αυτό και στη συνέχεια τους ονόμασαν  χειμερινούς αμαξάδες.  Ο αμαξάς ως επάγγελμα καθιερώθηκε στη Μόσχα τον 18ο αιώνα.

Ο αριθμός των αμαξάδων  της Μόσχας αυξάνονταν  συνεχώς.   Στα μέσα του 17ου αιώνα  υπήρχαν περίπου δύο χιλιάδες, στο δεύτερο ήμισυ του 18ου αιώνα,  πέντε χιλιάδες, και στις αρχές του 19ου αιώνα  περίπου οκτώ χιλιάδες. Στα τέλη του 19ου αιώνα όμως στη Μόσχα, έφθασαν περίπου  τις 19 χιλιάδες.

Μια ξεχωριστή ομάδα αμαξάδων, ήταν οι καραγωγείς που μετέφεραν διάφορα φορτία με κάρα, που τα έσερναν συνήθως  άλογα που ήταν κατάλληλα για βαρεία φορτία.

Οι  αμαξάδες της Μόσχας, εκτοπίσθηκαν πλήρως μόλις επικράτησαν τα νέα μέσα αστικών συγκοινωνιών, όπως τα λεωφορεία, τα ταξί, και φυσικά το μετρό. Έτσι αν το 1928 υπήρχαν περίπου  πέντε χιλιάδες αμαξάδες, το 1939 είχαν μείνει  μόνο 57.

Τα παμφορεία  ή, οι  ‘γραμμές'

Το πρώτο είδος αστικής συγκοινωνίας στη Μόσχα εμφανίσθηκε το 1847, όταν εγκαινιάσθηκαν τα πολυθέσια χειμερινά και θερινά παμφορεία, που τα έσερναν άλογα. Κάθε παμφορείο που αρχικά έμοιαζε με μια ανοιχτή ή κλειστή άμαξα, είχε στο κέντρο του δύο πάγκους. Οι  επιβάτες καθόντουσαν στον πάγκο πλάτη με πλάτη, κοιτώντας προς το πεζοδρόμιο. Τα παμφορεία ακολουθούσαν συγκεκριμένες διαδρομές, τις λεγόμενες γραμμές, κι έτσι οι μοσχοβίτες άρχισαν να λένε τα παμφορεία, ‘γραμμές'. Η ονομασία αυτή καθιερώθηκε.

Οι πρώτες ‘γραμμές' πραγματοποιούσαν τρία βασικά δρομολόγια, ενώ το 1870, υπήρχαν ήδη 22 παμφορεία. 

Είναι γεγονός ότι οι Μοσχοβίτες αντιμετώπιζαν με τον τρόπο τους τις ‘γραμμές', καθώς τις θεωρούσαν λίγο βρώμικες και τα άλογα λίγο ξεθεωμένα.

Μόλις άρχισε να κατασκευάζεται το δίκτυο του τράμ που έσερναν άλογα (ιπποσιδηρόδρομου) τα παμφορεία άρχισαν να λιγοστεύουν σε σημαντικό βαθμό.. Τα έπαιρναν  απ' την πόλη και τα πήγαιναν στα περίχωρα. Την θερινή περίοδο τα δρομολόγια που έκαναν, έφθαναν έως το Οστάνκινο, το Σακόλνικοφ, το πάρκο Πετρόφσκι, το Σερεμπριάνι  Μπόρ και τα χρησιμοποιούσαν για περιπάτους στα προάστια.

© Sputnik/

Ο αστικός Ιπποσιδηρόδρομος της Μόσχας

Το έργο κατασκευής του ιπποσιδηροδρόμου στην Μόσχα εκπονήθηκε το 1864, αλλά η πρώτη γραμμή τέθηκε σε λειτουργία οκτώ χρόνια αργότερα. Μάλιστα τα εγκαίνια της συνέπεσαν με τα εγκαίνια της Πολυτεχνική Έκθεσης. Εκείνη ακριβώς τη χρονιά η Κρατική Δούμα ενέκρινε τελικά το έργο κατασκευής του δικτύου του ιπποσιδηροδρόμου στην Μόσχα.

Η πρώτη γραμμή ιπποσιδηροδρόμου, η γραμμή Πετρόφσκαγια (που είχε αφετηρία το ρολόι Ιβέρσκαγια και περνούσε από την πλατεία των Παθών, την πύλη της οδού Τβερσκάγια, για να καταλήξει στο Πάρκο Πετρόφσκι)  εγκαινιάστηκε την  1η Σεπτεμβρίου του 1874.

Στα τέλη του 1876 η Πρώτη Εταιρεία Ιπποσιδηροδρόμων, της Μόσχας κατασκεύασε ένα δίκτυο γραμμών μήκους 27 βερστίων (*ρωσική μονάδα μέτρησης του χώρου ίση με 1066,8 χιλιόμετρα σ.σ) που είχε 82 βαγόνια και τρεις αμαξοστάσια —στάβλους. Το 1880-1881 το δίκτυο διευρύνθηκε φθάνοντας τα 33 βέρστια, και το1891 τα 45.

Το βαγόνι του ιπποσιδηρόδρομου ήταν ένα ανοιχτό, αλλά πιο συχνά κλειστό παμφορείο (βαγόνι), μερικές φορές ήταν διόροφο, αλλά ανοιχτό στο δεύτερο όροφο («ιμπέριαλ»). Το βαγόνι έσερναν πάνω στις σιδηροτροχιές, δύο άλογα που τα κατεύθυνε ο αμαξηλάτης. Το βαγόνι αυτού του τύπου, ήταν θα έλεγε κανείς ο πρόδρομος ου ηλεκτροκίνητου τράμ.

Στο διάστημα 1885-1887 η Βελγική Εταιρεία, κατασκεύασε το δεύτερο  δίκτυο γραμμών του ιπποσιδηρόδρομου. Το 1888-1891 η δεύτερη γραμμή επεκτάθηκε και έφθασε το 1891 να έχει μήκος 43 βέρστια, 13 ‘γραμμές' και τρία αμαξοστάσια —στάβλους.

Το 1891 όταν τέθηκαν σε λειτουργία και τα δύο δίκτυα, το συνολικό μήκος του ιπποσιδηροδρόμου  έφθασε τα 88 βέρστια (94 χιλιόμετρα), υπήρχαν ήδη εννέα αμαξοστάσια —στάβλοι, και τις ‘γραμμές' εξυπηρετούσαν περισσότερα από 2000 άλογα και 400 βαγόνια.

Ο ιπποσιδηρόδρομος λειτούργησε στην Μόσχα έως το 1912.

© Sputnik/

Το  τραμ

Η λειτουργία του τραμ εγκαινιάστηκε με τρόπο πανηγυρικό στη Μόσχα στις 25 Μαρτίου του 1899. Την επομένη των εγκαινίων, τα τράμ άρχισαν τα δρομολόγια τους ξεκινώντας από την πύλη εισόδου της οδού Μπουτίρσκαγια για να φθάσουν στο Πάρκο Πετρόφσκι. Στι αρχές του Α! Παγκοσμίου Πολέμου το δίκτυο του τραμ επεκτάθηκε σε όλη των πρωτεύουσα.

Το 1918 το μήκος των γραμμών του τραμ στην πρωτεύουσα έφθανε τα 323 χιλιόμετρα, ενώ τα 475 βαγόνια που μετέφεραν τους επιβάτες κινούνταν με μέση ταχύτητα 7 χιλιομέτρων την ώρα. Το 1926  το μήκος των γραμμών του τραμ έφθασε τα 395 χιλιόμετρα. Τα βαγόνια έφθασαν τα 764 και η μέση ταχύτητα τους ήταν 12 χιλιόμετρα την ώρα.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1940, το συνολικό μήκος των γραμμών έφθασε τα 560 χιλιόμετρα. Τα επόμενα τέσσερα χρόνια μειώθηκε κατά 100 χιλιόμετρα, καθώς άρχισαν να χρησιμοποιούνται άλλα μέσα αστικών συγκοινωνιών.

Η τελευταία γραμμή τραμ  εγκαινιάσθηκε στη Μόσχα το1982 στο Στρόγκινο.

Στο προσεχές μέλλον, προγραμματίζεται να δημιουργηθούν νέες γραμμές τραμ μεγάλης ταχύτητας  στο Γκολιάνοβο,στο Σέβερνι, στο Δυτικό Μπιριουλόβ, στο Ιβάνοβσκι (με δυνατότητα επέκτασης στην Μπαλασίχα).

© Sputnik/Boris Ignatovich

Το  λεωφορείο

Επειδή στις αρχές του 20ου αιώνα οι δημοτικές αρχές της Μόσχας δεν ήθελαν να υπάρχουν μέσα μεταφοράς που να ανταγωνίζονται το τράμ, η πρώτη λεωφορειακή γραμμή άρχισε να λειτουργεί στα περίχωρα της Μόσχας. Είχε αφετηρία το ύψωμα Καμερ Κολέσκι στο προάστιο Μαρίνα Ρόσα και τέρμα το Αστάνκινο. Η γραμμή εγκαινιάστηκε στις 17 Ιουλίου του1907, και την εξυπηρετούσαν δύο ανοιχτά λεωφορεία, ιδιοκτησίας του κόμη Σερεμέτιεφ.

Το πρώτο δρομολόγιο λεωφορείου στη Μόσχα έγινε στις 8 Αυγούστου του 1924. Ωστόσο παρότι το δίκτυο των λεωφορειακών γραμμών επεκτείνονταν έως την δεκαετία του 1950, το λεωφορείο ως μέσο δεν έπαιζε σημαντικό ρόλο στις αστικές συγκοινωνίες (καθώς με λεωφορεία μετακινούνταν μόνο το 8% των επιβατών).

Το λεωφορείο ως μέσο μεταφοράς της πόλης, αναπτύχθηκε πολύ στο μεσοδιάστημα της δεκαετίας 1950-1960, καθώς άρχισαν να χτίζονται νέες συνοικίες και η πόλη επεκτάθηκε μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Εάν το 1950, υπήρχαν 50 δρομολόγια (24 αστικά και 26 προαστιακά), το1960 έφθασαν τα 154 (88 αστικά και 66 προαστιακά) και το 1970 τα 256 (226 και 30).

Σε ορισμένες απομακρυσμένες περιοχές της πρωτεύουσας, το λεωφορείο ήταν για χρόνια το μοναδικό συγκοινωνιακό μέσο. Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, καθημερινά χρησιμοποιούσαν το λεωφορείο 3,3 εκατομμύρια άνθρωποι, (ο πληθυσμός της Μόσχας ήταν τότε 8,5 εκατομμύρια), το μήκος των γραμμών υπερέβαινε τα 6.000 χιλιόμετρα, και με το λεωφορείο μετακινούνταν το 1/3 των επιβατών, που χρησιμοποιούσαν μέσα μαζικής μεταφοράς.

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1990, τα λεωφορεία, όπως και τα άλλα είδη επίγειων συγκοινωνιών, άρχισε να ανταγωνίζεται το ταξί βανάκι, λεγόμενη «μαρσρούτκα», το ταξί δρομολογίου, ένα ταξί δηλαδή που έκανε συγκεκριμένο δρομολόγιο.

© Sputnik/Anatoly Garanin

Το αστικό ταξί

Το πρώτο ταξί στην Μόσχα, εμφανίσθηκε το 1907όταν η εφημερίδα «Η Φωνή τη Μόσχας» είχε γράψει τότε, ότι στους δρόμους της πρωτεύουσας έκανε την εμφάνιση του, ένα αμερικάνικο αυτοκίνητο μάρκας Oldsmobile που έφερε την επιγραφή «Αμαξηλάτης. Κόμιστρο κατόπιν συμφωνίας». 

Στην δεκαετία του 1920, υπήρχαν ήδη μερικές εταιρείες ταξί που ανήκαν σε ρώσους και ξένους πολίτες. Οι εταιρείες τους χρησιμοποιούσαν συνήθως ακριβά ευρωπαϊκά αυτοκίνητα.

Στις  αρχές  του 1925 με απόφαση του Σοβιέτ Εργατών Αγροτών και  της Μόσχας και των βουλευτών της οικονομικής οργάνωσης «Μοσκομουνχόζ» μέσω του οργανισμού «Αβτοπρομτόργκ», άρχισε να αγοράζει επί πιστώσει  ιταλικά αυτοκίνητα  FIAT 502 και γαλλικά Renault KZ, που χρησιμοποιήθηκαν ως «δημοτικά» ταξί. Το 1930 υπήρχαν ήδη δύο σταθμοί στάθμευσης ταξί, με 200-300 αυτοκίνητα.

Στις αρχές του 1952  στην Μόσχα υπήρχαν περίπου τρεις χιλιάδες ταξί σε πέντε σταθμοί στάθμευσης, ενώ στις δεκαετίες 1960- 1970 τα ταξί έγιναν μια πραγματική βιομηχανία. Το 1970 στην πρωτεύουσα υπήρχαν 14.500 ταξί, το 1975 ήδη 16.000, ενώ το 1980 υπήρχαν συνολικά 18 με 19.000 ταξί.

© Sputnik/Naum Granovsky

Τα τρόλεϊ

Τα τρόλεϊ εμφανίσθηκαν στην Μόσχα στις 15 Νοεμβρίου του 1933. Η πρώτη γραμμή πέρασε μέσω της πύλης Τβερσκάγια, και έφθανε έως την γέφυρα του Περιφερειακού (Ακρουζνάγια) σιδηροδρόμου στο χωριό Ποκρόφσκογιε-Στρέσνεβο. Αρχικά πολλοί νόμιζαν ότι το τρόλεϊ είναι ένα  μέσο συγκοινωνίας που προορίζεται για τα προάστια και τε περίχωρα. Ένα χρόνο αργότερα  τέθηκε σε λειτουργία η δεύτερη γραμμή, που πήγαινε μέσω της οδού Αρμπάτ στην Πύλη Ντορογκομίλοφκαγια, ενώ ο συνολικός αριθμός των τρόλεϊ έφθανε τα 36.

Από το 1936  το τρόλεϊ άρχισε να υποκαθιστά σταδιακά το τράμ. Πρωτίστως κατάργησαν την γραμμή από τα βόρειο τμήμα του περιφερειακού δακτυλίου και εγκαινίασαν την θρυλική γραμμή Β («Μπουκάσκα»), που ξεκινούσε από την πλατεία Κουντρίσνκαγια και έφθανε έως τον σιδηροδρομικό σταθμό του Κούρσκ. Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων οι γραμμές των τρόλεϊ, έμπαιναν σε λειτουργία εκεί που καταργούσαν τις γραμμές του τραμ, με αποτέλεσμα το 1941 στη Μόσχα να υπάρχουν 17 γραμμές τρόλεϊ.

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1950 άρχισε η μαζική ανοικοδόμηση κατοικιών  στις απομακρυσμένες  περιοχές της πρωτεύουσας  όπου κατευθύνθηκαν οι γραμμές του τρόλεϊ. Από το 1960 έως το 1972 το δίκτυο των γραμμών αυξήθηκε από 540 δε 884 χιλιόμετρα  και ήδη από το 1971 ήταν το μεγαλύτερο δίκτυο στον κόσμο.

Η πρώτη νέα γραμμή του τρόλεϊ, στην μετασοβιετική περίοδο  εγκαινιάστηκε  στις 15 Σεπτεμβρίου του 2013. Η γραμμή συνέδεσε την στάση μετρό «Γιουκγο-ζάπαντναγια»  με τον τερματικό σταθμό στην οδό Οζιόρναγια, περνώντας από τις οδούς, Πακρίσκιν και  Νικούλινσκαγια.

Σήμερα  το δίκτυο των γραμμών του τρόλεϊ  της Μόσχας παραμένει το μεγαλύτερο στον κόσμο και είναι το έκτο κατά σειρά δίκτυο ως προς την παλαιότητα του στον κόσμο. Το μήκος των γραμμών υπερβαίνει σήμερα τα 600 χιλιόμετρα.

© Sputnik/Semenov

Το μετρό

Στις 15  Ιουνίου του 1931, στην Ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής  του Πανενωσιακού Κομμουνιστικού Κόμματος (μπολσεβίκων), ελήφθη η απόφαση για την κατασκευή του μετρό, σύμφωνα με την οποία θα επέρχετο  βελτίωση των αστικών συγκοινωνιών και αποσυμφόρηση στο δίκτυο του τραμ.

Το 1933 εγκρίθηκε η πρώτη τεχνική μελέτη, για την κατασκευή της πρώτης γραμμής του μετρό, και έτσι η εταιρεία «Μετροστρόι» ξεκίνησε τις βασικές κατασκευαστικές εργασίες. Η διαδρομή της πρώτης γραμμής του μετρό σχεδιάστηκε, αφότου μελετήθηκαν  οι ροές επιβατών στο δίκτυο του τραμ. Έτσι με βάση τας στοιχεία της μελέτης, αποφασίστηκε  στην κατασκευή του υπογείου, να ληφθούν υπ όψιν οι γραμμές του τραμ με την μεγαλύτερη κίνηση επιβατών.

Το  μετρό της Μόσχας  εγκαινιάστηκε στις 15 Μαΐου του 1935.  Η αρχική γραμμή είχε μήκος 11,2 χιλιόμετρα, 13 σταθμούς και 12  συρμούς με τέσσερα βαγόνια ο καθένας, δηλαδή συνολικά υπήρχαν 48 βαγόνια τύπου Α. Η πρώτη γραμμή του μετρό ξεκινούσε από το «Σακόλνικι»  κι έφθανε στο «Παρκ Κουλτούρι», με μια διακλάδωση στην «Σμολένσκαγια». Πριν τον Β! Παγκόσμιο Πόλεμο (Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο) εγκαινιάστηκαν  δύο ακόμη γραμμές. Το 1952, τέθηκε σε πλήρη λειτουργία η κυκλική γραμμή του μετρό («Καλτσεβάγια»).

Το 2004 κατασκευάστηκε η γραμμή του τρένου μονής τροχιάς(monorails), μήκους 4,7 χιλιομέτρων με έξι σταθμούς  που συνδέει τους σταθμούς «Τιμιριάζεφσκαγια» του Μέτρο της Μόσχας (ένατη γραμμή)  με τον σταθμό «VDNH»(έκτη γραμμή. Η γραμμή αυτή τέθηκε σε λειτουργία  στις 20 Νοεμβρίου του 2004, ως γραμμή «περιήγησης», ενώ ως κανονική γραμμή άρχισε να λειτουργεί από τις 10 Ιανουαρίου του 2008.

Σήμερα το  δίκτυο του Μέτρο της Μόσχας έχει 12 γραμμές,  συνολικού μήκους 333,3 χιλιομέτρων, 200 σταθμούς, εκ των οποίων οι 44  έχουν  αναγνωρισθεί ως μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς. Ο Γενικός Σχεδιασμός της Μόσχας, προβλέπει, ότι το συνολικό μήκος των γραμμών του μετρό θα φθάσει με την   επέκταση του έως το 2025 τα  650 χιλιόμετρα.

© Sputnik/Runov

Το ταξί δρομολογίου

Στη Μόσχα τα ταξί δρομολογίου εμφανίσθηκαν τη δεκαετία του 1930. Επιβατικά αυτοκίνητα  μάρκας  ZIS-101(ЗИС-101), και αργότερα ZIS-110 (ЗИС-110), εκτελούσαν δρομολόγια, έχοντας αφετηρίες γνωστές πλατείες και προορισμό άλλες επίσης γνωστές πλατείες, σιδηροδρομικούς σταθμούς με προορισμούς  σημαντικούς  εκθεσιακούς χώρους και πάρκα, ενώ μετέφεραν επιβάτες σε διάφορες αθλητικές εκδηλώσεις. Το 1939,, εκτός από τα τραμ, τα τρόλεϊ και τα λεωφορεία, 120 ταξί δρομολογίου μετέφεραν επιβάτες στην Πανενωσιακή  Αγροτοοικοκονομική Έκθεση. Σε αντίθεση με τα κανονικά ταξί, που είχαν ταξίμετρα, το κόμιστρο στα ταξί δρομολογίου, καθορίζονταν με βάση την τμηματική διαδρομή, όπως  γίνονταν στα τρόλεϊ και τα λεωφορεία της εποχής εκείνης.

Στην δεκαετία του 1960, ως ταξί δρομολογίου άρχισαν να χρησιμοποιούνται μικρά βανάκια μάρκας RAF-977 (РАФ-977)  και βανάκια μάρκας PAZ-653 (ПАЗ-652), με αποτέλεσμα να καταργηθούν  τα επιβατηγά αυτοκίνητα που χρησιμοποιούνταν ως ταξί δρομολογίου.

Το 1984  στη Μόσχα, λειτουργούσαν 18 ημερήσιες και 10 νυχτερινές γραμμές ταξί δρομολογίου. Τις επόμενες δεκαετίες της σοβιετικής περιόδου, οι γραμμές των ταξί δρομολογίου της Μόσχας, αυξάνονταν σταθερά. Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η παρουσία των ταξί δρομολογίου στα περίχωρα, όπου σε ορισμένες περιπτώσεις, εξακολουθούν να αποτελούν και το μοναδικό μέσο συγκοινωνίας.

Στην παρούσα φάση,  στη Μόσχα συντελείται μια μεταρρύθμιση όσον φορά τις μετακινήσεις επιβατικού κοινού, στο πλαίσιο της οποίας τα παλιά ταξί δρομολογίου θα αντικατασταθούν με νέα πιο ευρύχωρα και  αναπαυτικά, ενώ οι επιβάτες θα πληρώνουν το κόμιστρο με αστικά εισιτήρια ή, με εκπτωτικές κάρτες διαδρομής.

Πηγή: Ιστοσελίδα της Μόσχας: https://www.mos.ru/news/item/13301073