ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον των «πέντε θαλασσών»
© Sputnik/Vladimir Pesnya
ΘΕΜΑ: ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον των «πέντε θαλασσών»

Της Βέρα Κομπούζοβα, Ria Novosti

Οι Αρχές της Μόσχας σχεδιάζουν να αλλάξουν ριζικά την όψη της Νέας Αρμπάτ, υιοθετώντας μη συμβατικές αρχιτεκτονικές λύσεις. Στο προσεχές μέλλον θα πρέπει μάλιστα να αποφασίσουν ποια μορφή θα πάρει η μοναδική αυτή οδός στην οποία βρίσκεται ο «Οίκος του Βιβλίου». Σε σχέση με την προοπτική αυτή, θα θέλαμε να θυμίσουμε την ιστορία της οδού αυτής που είναι μια από τις κεντρικές της Μόσχας και να τους πούμε πως μπορεί να αλλάξει μορφή μέσα στην επόμενη δεκαετία.

Απραγματοποίητα σχέδια

Στη δεκαετία του 1930 άρχισαν για πρώτη φορά να μιλάνε για την κατασκευή μιας ευρείας σε πλάτος οδικής αρτηρίας κοντά στην Αρμπάτ, που θα ένωνε το κέντρο της Μόσχας με τις νέες συνοικίες στις δυτικές της περιοχές. Στον δρόμο αυτό οι Αρχές τότε ήθελαν να δώσουν ένα ηχηρό όνομα, να την ονομάσουν Λεωφόρο Συντάγματος. Και στις δύο πλευρές του δρόμου σκόπευαν να αναγείρουν τεράστια «σταλινικά» κτίρια, παρόμοια με αυτά που υπάρχουν στη λεωφόρο Κουτούζοφσκι.  

Βεβαίως στη δεκαετία του 1930 ήταν αδύνατο να υλοποιηθεί ένα έργο παρόμοιας κλίμακας, επειδή ταυτόχρονα βρισκόντουσαν σε εξέλιξη τα έργα ανακατασκευής της οδού Γκόρκι, που ήταν η «βιτρίνα» της Μόσχας. Οι Αρχές αποφάσισαν όμως να αναστείλουν την κατασκευή της νέας παράλληλης λεωφόρου με την Αρμπάτ, για ένα επιπλέον λόγο. Έπρεπε να κατεδαφίσουν τα σπίτια μια ολόκληρης συνοικίας της Μόσχας και δεν ήξεραν πού θα βάλουν τον κόσμο που ζούσε στα σπίτια αυτά. Στη συνέχεια άρχισε ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος (Μεγάλος Πατριωτικός Πόλεμος), με αποτέλεσμα να σταματήσει και η ευρείας κλίμακας ανακατασκευή του κέντρου της Μόσχας.

© Sputnik/Ivan Denisenko

Ο φαντασιόπληκτος Γενικός Γραμματέας

Η ιδέα της κατασκευής της νέας οδικής αρτηρίας συνεπήρε,το 1959 τον τότε γενικό γραμματέα της ΚΕ του ΚΚΣΕ Νικίτα Χρουστσόφ. Στα πολυάριθμα ταξίδια που έκανε στο εξωτερικό ο Χρουστσόφ, βλέποντας την αρχιτεκτονική που κυριαρχούσε στις χώρες που επισκέπτονταν, εντυπωσιάσθηκε με κάποια έργα και τάσεις. Τον είχε εντυπωσιάσει παρά πολύ η Κούβα και ιδιαίτερα η παραλιακή λεωφόρος της Αβάνας, με τα ξενοδοχεία —ουρανοξύστες.      

Ο Χρουστσόφ επηρεασμένος απ' όσα είδε, φαντάστηκε ένα μεγαλειώδες αρχιτεκτονικό σχέδιο, που θα μετέτρεπε τη Νέα Αρμπάτ σε μια ιδιόμορφη παραλία, η οποία θα έπρεπε να θυμίζει ότι η Μόσχα είναι «το λιμάνι των πέντε θαλασσών», της Βαλτικής, της Βόρειας Θάλασσας, της θάλασσας της Κασπίας, της Αζοφικής και της Μαύρης θάλασσας, κατά την αντίληψη που επικρατούσε τη σοβιετική περίοδο. Αυτός είναι ο λόγος που σε πολλές φωτογραφίες της εποχής εκείνης, είναι εμφανές ότι φωτογράφιζαν την Αρμπάτ πάντα από σημεία που βρίσκονται κοντά στον ποταμό Μόσχοβα.    

Η νέα οδική αρτηρία έπρεπε να αποτελεί τμήμα της λεωφόρου Καλίνιν. Τη μελέτη και την κατασκευή του έργου που προέβλεπε και την πεζοδρόμηση της Νέας Αρμπάτ, ανέλαβαν οι διακεκριμένοι Σοβιετικοί αρχιτέκτονες Μιχαήλ Πασόχιν, Αελξέι Γκουτνόφ, Ζόγια Χαριτόνοβα, Τατιάνα Μαλιάφκινα και Όλεγκ Μπαγιέφσκι.  

Η υλοποίηση του έργου άρχισε το 1963. Τότε χτίσθηκε το κτίριο ο «Οίκος του Βιβλίου», και το κτίριο του Συμβουλίου Οικονομικής Αλληλοβοήθειας (γνωστό ως κτίριο της ΚΟΜΕΚΟΝ σ.σ.). Τα υψηλά κτίρια στη Νέα Αρμπάτ έμοιαζαν περισσότερο με βιβλία που είχαν χοντρό εξώφυλλο, ενώ το κτίριο της ΚΟΜΕΚΟΝ έμοιαζε με βιβλίο με μαλακό εξώφυλλο.  

Το βασικό τμήμα της Νέας Αρμπάτ ολοκληρώθηκε το 1968.

© Sputnik/Ivan Denisenko

Τα πολυώροφα κτίρια της Αρμπάτ

Ο Χρουτσόφ ενέκρινε το έργο των κτιρίων σε σχήμα «βιβλίου», έχοντας ως πηγή έμπνευσης την Αβάνα. Ωστόσο, ο εθνογράφος Ντενίς Ρομόντιν θεωρεί ότι η Νέα Αρμπάτ θυμίζει περισσότερο κατασκευές της Στοκχόλμης. «Στο κέντρο της Στοκχόλμης — όπως λέει- είχε κατεδαφιστεί ένα ολόκληρο τετράγωνο, όπου κατασκευάσθηκε η οδός Κουνσχάταν, η οποία θυμίζει την Αρμπάτ με τα ψηλά της κτίρια».  

Στα ισόγειο των κτιρίων στο οποίο συνενώθηκαν τα βιβλιοπωλεία της Αρμπάτ άνοιξαν πειραματικά καταστήματα, τα οποία δεν υπήρχαν παλαιότερα στην πρωτεύουσα. Όλα τα καταστήματα είχαν κάποιες λυρικές ονομασίες, το κοσμηματοπωλείο «Το κουτάκι από μαλαχίτη», το αρωματοπωλείο «Η πασχαλιά», το πρώτο ινστιτούτο ομορφιάς «Η Μάγισσα», ενώ υπήρχαν πολλά καφέ και εστιατόρια.

Η Νέα Αρμπάτ εντυπωσίαζε τους Μοσχοβίτες, με τα διαφημιστικά στεντ με φωτισμό νέου, με τη μεγαλύτερη κινηματογραφική αίθουσα της Μόσχας «Οκτιάμπρ», με το μεγαλύτερο βιβλιοπωλείο στην Ευρώπη και το μεγαλύτερο εστιατόριο «Αρμπάτ».

Πουθενά αλλού στη Μόσχα δεν υπήρχε κάτι παρόμοιο. Στην Αρμπάτ άνοιξαν μεγάλα σύγχρονα καταστήματα, εγκαταστάθηκαν υπουργεία, το καφέ «Βαλντάι», το σουπερμάρκετ «Νοβοαρμπάτσκι» και η μπυραρία «Ζιγκουλί». Για την εποχή εκείνη τα υψηλά κτίρια ήταν κάτι το καινοτόμο. Ήταν κτίρια προκατασκευασμένα, η πρόσοψη τους ήταν επενδεδυμένη με πλάκες ώστε να μπορούν να πλυθούν και να καθαρισθούν.

Κομψοτέχνημα του αρχιτεκτονικού μοντερνισμού μπορεί να θεωρηθεί το κτίριο της ΚΟΜΕΚΟΝ. Ήταν μια βαριά επίσης προκατασκευή που είχε όμως στην πρόσοψη του τα δικά του ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.

Γενικά, στη Νέα Αρμπάτ δεν υπάρχουν μόνο διοικητικά κτίρια, αλλά και πολυκατοικίες. Στη δεκαετία του '60 χτίσθηκαν πολυκατοικίες των 25 ορόφων. Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, εμφανίσθηκε ένα ακόμη κτιριακό συγκρότημα πολυτελών διαμερισμάτων και επαγγελματικών χώρων, το «Αρμπάτ Τάουερ» (Arbat Tower).  

© Sputnik/Vladimir Pesnya

Ο κατάλογος με τις απώλειες  

Δυστυχώς η κατασκευή της λεωφόρου Καλίνιν, τμήμα της οποίας υπήρξε και η Νέα Αρμπάτ, ως μια από τις κεντρικές οδικές αρτηρίες της Μόσχας, είχε ως συνέπεια να κατεδαφιστούν όχι μόνο ξεχωριστά σπίτια της οδού Αρμπάτ αλλά και ολόκληρα τετράγωνα. Για παράδειγμα, εξαλείφθηκαν εν μέρει, η οδός Μπαλσόι Κακοβίνσκι, η οδός Κρετσέτνικοφσκι, η Μπαλσάγια, η Μαλάγια Μαλτσάνοβκα και η Σαμπάτσαγια Πλοσάτκα (Πλατεία των Σκύλων). Σύμφωνα με την παράδοση, επί Ιβάν του Τρομερού στο σημείο αυτό υπήρχε ένα εκτροφείο των σκυλιών που χρησιμοποιούσαν τα μέλη της τσαρικής οικογένειας στο κυνήγι. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον τμήμα της παλιάς Μόσχας και ένα σπάνιο δείγμα της παλιάς αυτής πλατείας της, όπου υπήρχαν αρκετά παλιά κτίρια. Κατεδαφίστηκε και το αρχοντικό της οικογενείας Χομιακόφ, και πολλές άλλες επαύλεις, καθώς και ένα ξεχωριστό σιντριβάνι. Σύμφωνα με το έργο κατασκευής της λεωφόρου Καλίνιν, έπρεπε να κατεδαφιστεί και η εκκλησία του Αγίου Σιμεών Στόλπνικ και το εστιατόριο «Πράγα», κάτι που τελικά δεν έγινε.  

Σημειώνεται πως η ανέγερση των πολυώροφων κτιρίων ανάμεσα σε ιστορικά κτίρια είχε προκαλέσει τη δυσαρέσκεια των Μοσχοβιτών. Για παράδειγμα, ο συγγραφέας Γιούρι Ναγκίμπιν είχε χαρακτηρίσει το τμήμα αυτό της Νέας Αρμπάτ «τεχνητή οδοντοστοιχία της Μόσχας».

Η τύχη των κτιρίων σε σχήμα «βιβλίου»  

Με την πάροδο του χρόνου τα κτίρια σε σχήμα «βιβλίου», τα οποία θεωρούνταν τα «κομψοτεχνήματα» της Νέας Αρμπάτ, άρχισαν να παλιώνουν, και συνεπώς έπρεπε να συντηρηθούν με κάθε τρόπο. Οι Αρχές της Μόσχας προσπάθησαν να βρουν κάποιους επενδυτές που θα αναλάμβαναν να ανακαινίσουν τα τρία από τα τέσσερα πολυώροφα κτίρια, τα περισσότερα από τα οποία νοικιάζονται πλέον ως γραφεία.

 Η εταιρεία ανάπτυξης ακινήτων Capital Group (στην ιδιοκτησία της οποίας έχει περιέλθει ένα από τα πολυώροφα κτίρια), εκτιμά ότι η άποψη, ότι τα κτίρια αυτά έχουν πλέον παλιώσει, δεν ευσταθεί.

«Τα κτίρια αυτά απεικονίζουν λεπτομερώς την εποχή της δεκαετίας του 1950, την εποχή δηλαδή που χτίσθηκαν και στόχος μας είναι να διατηρήσουμε την μορφή τους. Η αρχιτεκτονική συμβολίζει πάντα την εποχή που έγιναν οι κατασκευές αυτές. Στη μεταπολεμική αρχιτεκτονική επικράτησε η τάση της μεταμοντέρνας αρχιτεκτονικής, με τις ογκώδεις κατασκευές. Κατά τη γνώμη η αρχιτεκτονική της Νέας Αρμπάτ είναι μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ιστορία, και δεν νομίζω ότι μπορεί να λέει κανείς ότι έχει ξεπεραστεί», δήλωσε εκπρόσωπος της εταιρείας.

© Sputnik/Vladimir Astapkovich

Οι εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων θεωρούν ότι τα πολυώροφα κτίρια σε σχήμα βιβλίου ανήκουν στην κατηγορία των πειραματικών κτιρίων, καθώς κανείς μέχρι τώρα δεν έχει χτίσει χρησιμοποιώντας αυτό το είδος κατασκευής. Για παράδειγμα, τα δάπεδα είναι κατασκευασμένα από πάνελ σιδηρομπετόν, τα οποία χρησιμοποιούνται στις βαριές προκατασκευές με πάνελ. Επιπλέον, οι κολόνες του κτιρίου είναι χυτευτές, και συνεπώς ένα μέρος του φέροντος οργανισμού αποτελεί τμήμα της πρόσοψής που έχει γίνει με προκατασκευή.

Στην παρούσα φάση η CapitalGroup ασχολείται συστηματικά με την ανακαίνιση του κτιρίου. Σύμφωνα με το σχέδιο των αρχιτεκτόνων, το κτίριο αυτό θα γίνει ένα πολυλειτουργικό κτιριακό συγκρότημα, με διαμερίσματα που θα ανακαινισθούν με βάση την αντίληψη που εφαρμόζεται στα κτιριακά συγκροτήματα διαμερισμάτων της Νέας Υόρκης, όπου σ' ένα κτίριο υπάρχουν διαμερίσματα, γραφεία, ξενοδοχείο και όλες οι απαραίτητες δραστηριότητας για τους ενοίκους τους.

Επιπλέον, το κτίριο μετά την ανακαίνιση του μπορεί να αποκτήσει τη μορφή ενός κτιρίου τέχνης, παρότι προβλέπεται να διατηρηθεί η αρχιτεκτονική του στο σύνολό της. 

Πηγή: www.ria.ru