ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Ποιοι ζουν καλά στην ΚΑΚ και ποιοι νοσταλγούν την ΕΣΣΔ;
© Sputnik/Vladimir Semenuk
ΘΕΜΑ: ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Ποιοι ζουν καλά στην ΚΑΚ και ποιοι νοσταλγούν την ΕΣΣΔ;

Του Ροστισλάβ Ίσενκο, πολιτικού σχολιαστή του «Ρωσία Σήμερα»

Πότε ζούσατε καλύτερα, σήμερα ή επί Σοβιετικής Ένωσης; Το ερώτημα αυτό τέθηκε κατά την διάρκεια της δημοσκόπησης που διενήργησε το Sputnik Polls, στους κατοίκους των μετασοβιετικών κρατών. Κανένα κράτος στο οποίο έγινε η δημοσκόπηση δεν έγινε μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εκτός από τις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες της Βαλτικής, οι οποίες δικαιολογημένα δεν συμμετείχαν στην εν λόγω έρευνα. Η δημοσκόπηση δεν πραγματοποιήθηκε επίσης στο Τουρκμενιστάν.   

© Sputnik/Sergey Guneev

Το μοναδικό Ουζμεπκιστάν

Στο Ουζμεπκιστάν, σε αντίθεση με τα υπόλοιπα κράτη, η δημοσκόπηση δεν κατέγραψε τις διαφορές απόψεων μεταξύ των διαφορετικών ηλικιακών ομάδων. Οι κάτοικοι του είναι πεπεισμένοι, ότι αφότου  ο Ισλάμ Καρίμοφ έγινε πρόεδρος του ανεξάρτητου Ουζμπεκιστάν, άρχισαν να ζουν πολύ καλύτερα. Αυτή είναι η άποψη που έχουν και όσοι ανήκουν στις ηλικίες από 18 έως 24 ετών (μεταξύ τους το 89% έχει αυτή την άποψη) και εκείνοι που ανήκουν στις ηλικίες από 35 έως 64 ετών (εδώ το ποσοστό είναι πιο ψηλό, φθάνει το 91%).    

Δεν υπάρχει όμως τίποτα το περίεργο σ' αυτή την περίπτωση, καθώς ο Ισλάμ Καρίμοφ ως γραμματέας του κομμουνιστικού κόμματος του Ουζμπεκιστάν, δραστηριοποιήθηκε λίγο περισσότερο από δύο χρόνια, ενώ ως πρόεδρος δραστηριοποιείται  ήδη 26 χρόνια (από τον Μάρτιο του 1990- ήταν πρόεδρος του Σοβιετικού Ουζμπεκιστάν και από τον Νοέμβριο του 1991 πρόεδρος του Ουζμπεκιστάν).   

Δεν είναι επίσης περίεργο το ότι ακόμη και όσοι έζησαν επί ΕΣΣΔ στο Ουζμπεκιστάν σε αρκετά ώριμη ηλικία, δεν νοιώθουν νοσταλγία για τον σοσιαλισμό. Σήμερα τουλάχιστον δεν ζουν χειρότερα, και αν ληφθεί υπ όψιν το γεγονός ότι μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης την χώρα εγκατέλειψαν πολλά στελέχη σλαβικής καταγωγής, δημιουργώντας θέσεις για τα ντόπια στελέχη, να είναι ίσως και καλύτερα.   

Δημιουργήθηκαν επίσης και νέα δημόσια αξιώματα. Επί σοβιετικού Ουζμπεκιστάν δεν υπήρχε πράγματι ούτε υπουργείο Εξωτερικών, ούτε πρεσβείες, ούτε υπουργείο Αμύνης ούτε Γενικό Επιτελείο.  

Η ζωή πριν και μετά την πτώση της ΕΣΣΔ
Τελικά σε σχέση με την πλειονότητα των άλλων μετασοβιετικών χωρών, το Ουζμπεκιστάν δεν βίωσε ούτε εμφύλιο πόλεμο, ούτε πραξικοπήματα τύπου «άνοιξης». Οι ταραχές που είχαν ξεσπάσει το 2005 στο Αντζιζάν, σε σχέση με τα όσα διαδραματίζονταν και διαδραματίζονται στις άλλες μετασοβιετικές χώρες, είναι ασήμαντες ως προς την έκταση τους.    

Φυσικά δεν μπορούσε να μην επηρεάσει τις εξελίξεις και ο κλειστός χαρακτήρας τη χώρας και η ιδιομορφία του καθεστώτος που δεν είναι από τα πλέον «χορτοφαγικά». Όμως, οι απαντήσεις στις ερωτήσεις  της δημοσκόπησης, σε σχέση με την τόσο μεγάλη ομοψυχία που παρατηρήθηκε σε άτομα διαφορετικών ηλικιακών ομάδων, τα οποία ρωτήθηκαν τηρώντας την ανωνυμία τους, και μάλιστα από ξένους δημοσιογράφους (που σημαίνει ότι τα αποτελέσματα της δημοσκόπησης apriori δεν θα αποτελέσουν αντικείμενο έρευνας εκ μέρους των εθνικών μυστικών υπηρεσιών), είναι υπερβολικά πανομοιότυπες. 

Βέβαια δεν μπορεί να αποδώσει πλήρως ένα τέτοιο δημοσκοπικό αποτέλεσμα, στους περιορισμούς που θέτει η εξουσία στην κοινωνική δράση, αν δεν λάβει υπ όψιν τους αντικειμενικούς παράγοντες, που επηρεάζουν σημαντικά την κοινή γνώμη.

Το μοναδικό αυτό αποτέλεσμα, που αφορά το Ουζμπεκιστάν έδειξε ότι για τους Ουζμπέκους- σε αντίθεση με πολλές άλλες περιοχές- η εποχή της ΕΣΣΔ δεν ήταν ο χρυσός αιώνας που χάθηκε. Δεν ήταν μια τέτοια περίοδος για τους  περισσότερους, ενώ κάποιες από τις αλλαγές που έγιναν,  αντικειμενικά, δημιούργησαν νέες δυνατότητες, οι οποίες δεν υπήρχαν παλιότερα.   

© Sputnik/Vladimir Akimov

Θέλουν να είναι μαζί

Το συμπέρασμα αυτό επιβεβαιώνεται και από τα αποτελέσματα της δημοσκόπησης που έγινε στο γειτονικό Τατζικιστάν, όπου επίσης ψηφίζουν κατά της Σοβιετικής Ένωσης. Όμως αν η ηλικιακή ομάδα από 18 έως 42 ετών, στο Τατζικιστάν ψηφίζει σε ποσοστό 84% κατά της ΕΣΣΔ, με υπέρ μόνο το 13%, η ηλικιακή ομάδα από 35-64 ετών ψηφίζει σε ποσοστό 55% κατά της ΕΣΣΔ με 39% υπέρ. 

Στο Τατζικιστάν σε αντίθεση με το Ουζμπεκιστάν έγινε ένας αιματηρός εμφύλιος πόλεμος. Μέχρι σήμερα σημαντικό ρόλο στη διασφάλιση της σταθερότητας της εξουσίας παίζει η ρωσική στρατιωτική βάση. Η Ρωσία βοηθάει, επίσης, στην φύλαξη των συνόρων. Και τέλος η χώρα δεν διαθέτει ενεργειακές πηγές οι οποίες θα της επέτρεπαν να αμβλύνει τις κοινωνικές αντιθέσεις.

© Sputnik/Tabyldy Kadyrbekov

Όπως ήταν αναμενόμενο, τα αποτελέσματα στο Καζακστάν και την Κιργιζία είναι παρεμφερή. Στο Καζακστάν η νεότερη γενιά τάσσεται με ποσοστό 35% υπέρ της ΕΣΣΔ, με 56% κατά, ενώ οι παλιότερες γενιές με 61% υπέρ και 27%. Στην Κιργιζία το ποσοστό στους κόλπους της νεολαίας που τάσσεται υπέρ της ΕΣΣΔ  φθάνει το 37% έναντι του 48% που είναι κατά, ενώ στις μεγαλύτερες ηλικίες το ποσοστό αυτό είναι 60% υπέρ και 30% κατά.

Τα επίπεδα οικονομικής ανάπτυξης στο Καζακστάν και την Κιργιζία, θα έλεγε κανείς ότι δεν είναι συγκρίσιμα. Ωστόσο, τα δύο αυτά κράτη δεν είναι μόνον εταίροι, αλλά και (αυτό είναι το πιο σημαντικό) ακολουθούν μια επαρκώς συνεπή πολιτική ολοκλήρωσης του μετασοβιετικού γεωγραφικού χώρου.

Δηλαδή δεν συντελείται μια τεχνητή διακοπή των εμπορικών δεσμών και της βιομηχανικής συνεργασίας με τη Ρωσία. Ως αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής η παλιά γενιά που «ψηφίζει» υπέρ της ΕΣΣΔ, στην πραγματικότητα τάσσεται  υπέρ της εμβάθυνσης της ολοκλήρωσης του μετασοβιετικού γεωγραφικού χώρου, καθώς θεωρεί ότι αυτό θα συμβάλλει στην αύξηση της βιομηχανικής παραγωγής και, κατά συνέπεια, στην άνοδο του βιοτικού επιπέδου.

Με την νεολαία τα πράγματα είναι πιο περίπλοκα. Στους κόλπους της είναι αισθητά πιο πολλοί «δυτικόφιλοι», που θεωρούν ότι η ΕΣΣΔ (την οποία δεν πρόφτασαν) είναι κάτι το οποίο δεν έχει καμία απολύτως σχέση με την πραγματικότητα. 

Όσο χειροτερεύει η ζωή, τόσο αυξάνεται η νοσταλγία για την ΕΣΣΔ

Στο  παράδειγμα της Κιργιζίας και του Καζακστάν βλέπουμε μια εικόνα που είναι χαρακτηριστική και για τις περισσότερες άλλες χώρες στις όποιες διενεργήθηκε η δημοσκόπηση. Όσο πιο φτωχή είναι μια χώρα, τόσο περισσότεροι είναι οι θιασώτες της επιστροφής στην Σοβιετική Ένωση.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Μολδαβίας. Είναι το μοναδικό κράτος, στο οποίο το αποτέλεσμα της «ψηφοφορίας» στους κόλπους της νεολαίας (69% υπέρ, 17% κατά) που είναι πιο αισθητό υπέρ της ΕΣΣΔ απ ότι στα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας (60% υπέρ, 32% κατά). Η Μολδαβία, έως πρόσφατα (όσο η μεταπραξικοπηματική Ουκρανία δεν την ξεπερνούσε) ήταν το πιο φτωχό κράτος της ΚΑΚ (Κοινοπολιτεία Ανεξάρτητων Κρατών)με  πολύ υψηλό ποσοστό ανεργίας μεταξύ των νέων.

© Sputnik/Pavel Pakhomenko

Θεωρώ ότι αυτό το πολύ υψηλό ποσοστό υποστηρικτών της ΕΣΣΔ ειδικά μεταξύ της νεολαίας σχετίζεται με το αίσθημα αδιεξόδου, το οποίο επιτείνεται όταν ακούει κανείς ότι στην ΕΣΣΔ είχαν όλοι δουλειά, ενώ υπήρχαν υψηλού επιπέδου κοινωνικές παροχές, οι οποίες σήμερα δεν υπάρχουν κάν.

Παρόμοια τάση παρατηρείται και στην Ουκρανία. Με την διαφορά που η Ουκρανία βιώνει την οικονομική καταστροφή όχι επί 20 χρόνια όπως η Μολδαβία, αλλά τα τελευταία δυόμιση χρόνια, χωρίς να διαφαίνεται προς το παρόν ότι η κατάσταση αυτή φθάνει στο τέλος της.  

Παρατηρούμε ότι τα άτομα μεγαλύτερων ηλικιών τάσσονται σε ποσοστό 60% υπέρ της ΕΣΣΔ, με μόνο 23% κατά. Στην ηλικιακή ομάδα από 18-εως 24 ετών, υπέρ της ΕΣΣΔ τάσσεται το 18% ενώ το 39% τάσσεται κατά.   

 Μπορεί να ειπωθεί με βεβαιότητα ότι το υψηλό ποσοστό (στη νεολαία είναι απλά τεράστιο) των αναποφάσιστων, το συγκροτούν εκείνοι που πριν από δύο χρόνια ήταν κατά της ΕΣΣΔ, ενώ δύο χρόνια αργότερα θα είναι υπέρ.  

Οι κοινωνικές παροχές υπεράνω όλων

Πιο οικεία είναι η εικόνα που μας δίνουν η ευημερούσα Ρωσία (25% υπέρ της ΕΣΣΔ και 63% κατά στη νεολαία, και 64% υπέρ με 28% κατά στις ώριμες ηλικίες) και η Λευκορωσία (νεολαία: 34% υπέρ,57% κατά, μεγάλες ηλικίες 53% υπέρ, 28% κατά).

© Sputnik/Alexander Mokletsov

Η Ρωσία γενικά είναι πιο εύπορη, η νεολαία δεν αντιμετωπίζει στη πραγματικότητα προβλήματα όσον αφορά την υλοποίηση των φιλοδοξιών της. Την ίδια στιγμή οι κοινωνικές παροχές στην Ρωσία (ιδιαίτερα όσον αφορά τους ηλικιωμένους) βρίσκονται σε κατώτερο επίπεδο απ ότι στην Λευκορωσία, όπου ο Λουκασένκο κατάφερε όχι μόνο να διατηρήσει, αλλά και να βελτιώσει το επίπεδο των σοβιετικών κοινωνικών παροχών. Ως εκ τούτου, στην  Λευκορωσία είναι λιγότεροι- σε σχέση με τη Ρωσία,-οι άνθρωποι μεγάλης ηλικίας που νοσταλγούν την ΕΣΣΔ.  

Παρόμοια είναι και η εικόνα αν συγκρίνει κανείς τα αποτελέσματα στην Αρμενία (νεολαία: 47% υπέρ της ΕΣΣΔ, 48% κατά, άτομα μεγάλης ηλικίας 71% υπέρ23% κατά) και αυτά του Αζερμπαϊτζάν (νεολαία 14% υπέρ της ΕΣΣΔ, 68% κατά, μεγάλες ηλικίες 69% υπέρ,29% κατά). ¨Όπως βλέπουμε, οι παλιότερες γενιές τάσσονται σταθερά υπέρ της ΕΣΣΔ, γεγονός που δείχνει  την προτίμηση τους στο σοβιετικό σύστημα κοινωνικών παροχών. 

Νοσταλγία για την ΕΣΣΔ
Ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας  που επηρεάζει τις διαθέσεις στις δύο αυτές χώρες είναι η διαρκής αντιπαράθεση για το Ναγκόρνο Καραμπάχ, που έχει εξουθενώσει τις δύο χώρες, καθώς άρχισε επί  Σοβιετικής Ένωσης  σηματοδοτώντας την κατάρρευση της. Όσοι ανήκουν στις παλαιότερες γενιές θυμούνται πως η ζωή ήταν καλύτερη, επειδή η ειρήνη είναι πάντα καλύτερη απ τον πόλεμο. 

Όσον αφορά στην νεολαία, παρατηρούμε και πάλι ότι στο πιο εύπορο Αζερμπαϊτζάν (χάρη στους υδρογονάνθρακες) οι νέοι βλέπουν ότι έχουν μεγαλύτερες προοπτικές και δυνατότητες απ' εκείνους που βρίσκονται επί χρόνια υπό τον αποκλεισμό της Αρμενίας, η οικονομία της οποίας έχει ουσιαστικά υποστεί καθίζηση.

Οι νεαροί αρμένιοι χρειάζονται δουλειά και σταθερότητα, τις οποίες εξασφάλιζε η ΕΣΣΔ. Οι νεαροί αζέροι δεν θέλουν τους σοβιετικούς περιορισμούς. Προφανώς (ενδεχομένως, αβάσιμα) ευελπιστούν σε μια περαιτέρω οικονομική ανάπτυξη, που θα τους εξασφαλίσει ελκυστικές θέσεις εργασίας και καλούς μισθούς.

Η Γεωργία ξεχωρίζει  

Η Γεωργία, ένα κράτος που δεν είναι και από τα πιο πλούσια, το οποίο εξαιτίας της κατάρρευσης της ΕΣΣΔ είχε εδαφικές απώλειες, σε κάποιο βαθμό  αποκλίνει από την γενική τάση, καθώς διαφοροποιείται ακόμη και σε σχέση με τα γειτονικά κράτη του Καυκάσου. Παρόλα αυτά εάν η παλαιότερη γενιά των γεωργιανών ακόμη αμφιταλαντεύεται (51% υπέρ της ΕΣΣΔ και 46% κατά) η νεολαία έχει κάνει την επιλογή της (20% υπέρ της ΕΣΣΔ και 79% κατά).

Θεωρώ ότι το ποσοστό των αντιπάλων της ΕΣΣΔ μεταξύ των γεωργιανών, υπάρχει επειδή οι αποσχισθείσες από την Γεωργία πρώην αυτόνομες περιοχές που αναγνωρίσθηκαν από την Ρωσία, άρχισαν από τότε να διατρανώνουν την επιθυμία τους να παραμείνουν στην ΕΣΣΔ χωρίς την Τυφλίδα, και ιδιαίτερα όταν ο Ζβιάντ Γκαμσαχουρντία θέλησε να βγάλει τη χώρα του από την ΕΣΣΔ.

© Sputnik/Igor Mikhalev

Πολύ περισσότερο που στην αντιπαράθεση του με την Ρωσία, το καθεστώς Σαακασβίλι, που παρέμεινε στην εξουσία επί μια δεκαετία (χρειάζονταν δύο μήνες για να την κλείσει), απέδιδε στην Μόσχα την δήθεν πρόθεση της να επανιδρύσει την ΕΣΣΔ. Επίσης τα προβλήματα στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής αναμφισβήτητα συνέβαλλαν στο να αυξηθεί ο αριθμός των εχθρών της Σοβιετικής Ένωσης.

Επιπλέον ο τομέας κοινωνικών παροχών της Γεωργίας αντιμετωπίζει πολλά προβλήματα. Εάν παραδοσιακά, η αισιόδοξη και πιο επιρρεπής στην προπαγάνδα νεολαία «ψηφίζει» στην πλειοψηφία της κατά της ΕΣΣΔ, οι άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας παρόλα αυτά δεν είναι κατά της επαναφοράς της σταθερότητας που υπήρχε επί Σοβιετικής Ένωσης ούτε δεν θέλουν να ακούν τραγούδια της σοβιετικής εποχής, παρότι μεταξύ τους το ποσοστό όσων εχθρεύονται την ΕΣΣΔ είναι υψηλό. 

Η νεολαία δεν θέλει να επιστρέψει στο μέλλον   

Γενικά μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι κατά της επιστροφής στην ΕΣΣΔ είναι οι νέοι και όχι τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Η ΕΣΣΔ έχει περισσότερους οπαδούς στις λιγότερο εύπορες χώρες και λιγότερους στις πιο εύπορες.

© Sputnik/Oleg Kulesh

Όταν ένα κράτος διολισθαίνει σε μια κατάσταση οικονομικής καταστροφής αυξάνεται απότομα ο αριθμός των υποστηρικτών της ΕΣΣΔ. Την ίδια στιγμή σ εκείνες τις χώρες  της Κεντρικής Ασίας, όπου επί δεκαετίες υπάρχουν σκληρά αυταρχικά καθεστώτα, τα οποία εν τούτοις διασφαλίζουν την κοινωνική και πολιτική σταθερότητα και στις οποίες η σοβιετική πραγματικότητα ελάχιστα διέφερε από την μετασοβιετική, ο λαός προτιμά να υποστηρίξει την επικρατούσα εξουσία παρά την ΕΣΣΔ που χάνεται μέσα στη Λήθη.  

Αθροίζοντας όλες αυτές τις τάσεις, μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι, όσο παρατηρείται στο ελάχιστο μια σταθερή ανάπτυξη στον μετασοβιετικό γεωγραφικό χώρο, ο αριθμός των οπαδών της ΕΣΣΔ θα μειώνεται και στο τέλος της προσεχούς δεκαετίας δεν θα έχουν καμία σοβαρή πολιτική επιρροή.

Σε περίπτωση πάντως σοβαρών καταστροφικών κοινωνικών κατακλυσμών, είναι πολύ πιθανόν να αναβιώσει η ελκυστικότητα της σοβιετικής ιδέας.

*Τα κείμενα δημοσιεύονται αυτούσια και απηχούν τις απόψεις των συγγραφέων και όχι της ιστοσελίδας

Πηγή: www.ria.ru