ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Made in USSR: γιατί το ψυγείο ΖΙΛ και η ηλεκτρική σκούπα «Τσάϊκα», δουλεύουν μέχρι σήμερα
© Sputnik/Maxim Blinov
ΘΕΜΑ: ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Made in USSR: γιατί το ψυγείο ΖΙΛ και η ηλεκτρική σκούπα «Τσάϊκα», δουλεύουν μέχρι σήμερα

Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης  δεν είχε μόνο ως συνέπεια  την ανεξαρτητοποίηση των  δημοκρατιών της  και την αλλαγή του πολιτικού συστήματος. Άρχισαν  να εκλείπουν διάφορες υλικές πολιτιστικές αξίες.  Μερικά πράγματα- όπως για παράδειγμα  οι σχολικές στολές εκείνης  εποχής- καθώς περνούν τα χρόνια, τα βρίσκεις πλέον όλο και πιο δύσκολα, αλλά οι σοβιετικές οικιακές συσκευές  εξακολουθούν μέχρι σήμερα  να λειτουργούν. Και εννοούμε τα ψυγεία, τις ηλεκτρικές σκούπες και τα  πλυντήρια, τα οποία κατασκευάστηκαν «για μια ζωή» και στα οποία αναφέρεται  το δημοσίευμα  του RIA Novosti.

Αντικείμενα με…ψυχή

© Sputnik/Maxim Blinov

"Η γιαγιά έπλενε πάντα με τα χέρια, αν και στο μπάνιο υπήρχε ένα  αυτόματο πλυντήριο  μάρκας  «Βιάτκα», το οποίο, άγνωστο γιατί, δεν ήταν ακόμη συνδεδεμένο.  Αυτό ήταν το γεγονός που μ' έκανε να ενδιαφερθώ για τις οικιακές συσκευές », — λέει ο Ιβάν Μπορίσοφ, τορναδόρος σε εργοστάσιο αεροπορικής βιομηχανίας και συλλέκτης παλαιών συσκευών.  Στον ελεύθερο χρόνο του, ο Ιβάν κάνει ξεναγήσεις στο Μουσείο Βιομηχανικού Πολιτισμού στο Λιούμπλινο, συλλέγει παλιές οικιακές συσκευές και φαίνεται πως  γνωρίζει τα πάντα γι 'αυτές.

«Τα είδη αυτά κατασκευάζονταν όχι για να αποφέρουν κέρδη, αλλά για να διευκολύνουν  τη καθημερινή ζωή. Αρχικά, είχαν άλλο νόημα»  λέει ο Ιβάν.

«Όλα τα πράγματα εκείνης της εποχής,ακόμα και εκείνα που έφτιαχναν από κόντρα πλακέ και ήταν  λουστραρισμένα με βερνίκι, αποπνέουν μια ζεστασιά».

Πράγματι, ορισμένες  συσκευές, τις κατασκεύαζαν  όχι για να βγάλουν κέρδος. Για παράδειγμα  τα πρώτα πλυντήρια  «Ζάγια», που τα αποκαλούσαν «σπιτικά» και τα κατασκεύαζαν στο εργοστάσιο μηχανοκατασκευών της Ρήγας, στη δεκαετία του 1950 πουλιόνταν 600 ρούβλια όταν ο μέσος μισθός ήταν 1300. Μάλιστα, το κόστος  κατασκευής τους ήταν 1600 ρούβλία, όπως έγραψε κάποιος μηχανικός του εργοστασίου στα απομνημονεύματα  του. Το πλυντήριο έπλενε 2,5 κιλά ρούχων και τα έστυβε. Το σχήμα του πλυντηρίου θύμιζε «πύραυλο», παρότι κατασκευάστηκε στην «προδιαστημική εποχή» λέει ο Ιβάν.    

«Κάποιοι γραφόντουσαν σε κατάλογο αναμονής για να αγοράσουν  το πλυντήριο μετά από έξι μήνες, κάποιοι το κέρδιζαν σε λαχειοφόρο αγορά, και σε κάποιους το έδιναν ως βραβείο για τις επιδόσεις τους σε αγώνες. Ο κόσμος είχε τις δικές του ιστορίες να διηγηθεί, γεμάτες ευχάριστες αναμνήσεις  γι' αυτό το πλυντήριο. Εάν το αγόραζαν, τότε το αγόραζαν για μια ζωή και το εκτιμούσαν».

 Πράγματα για μια  ζωή     

© Sputnik/Maxim Blinov

 Όλες οι σοβιετικές συσκευές που έχει στη  συλλογή του ο Ιβάν λειτουργούν, όπως για παράδειγμα μια ηλεκτρικής  σκούπα του 1945 ή ένα ψυγείο  μάρκας ΖΙΣ (Εργοστάσιο ονόματι Στάλιν) του 1956. Ο Ιβάν ισχυρίζεται ότι το κύριο είναι  να  χρησιμοποιείς σωστά τις συσκευές  και τότε δεν θα παθαίνουν τίποτα.     

«Οι σοβιετικές συσκευές ήταν εξαιρετικά αξιόπιστες, επειδή τις κατασκεύαζαν κατά τέτοιο τρόπο υπολογίζοντας ότι θα έχουν ισχύ και θα κρατάνε χρόνια. Αν σε μια σύγχρονη συσκευή το μικροτσίπ που έχει στον εγκέφαλο της  είναι προγραμματισμένο να δουλέψει  3.000 ώρες, και  μόλις εξαντλήσει το όριο αυτό αχρηστεύεται, οι  σοβιετικές συσκευές έχουν ακόμη περιθώριο για

«ξεζούμισμα». Τα μοτέρ που είχαν οι ηλεκτρικές σκούπες μπορούσαν  να δουλεύουν για 40 χρόνια. Στο φυλλάδιο με τα τεχνικά τους χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι μετά από 300 ώρες λειτουργίας  πρέπει να αντικατασταθούν οι βούρτσες. Τις ανοίγεις και βλέπεις ότι δεν έχουν καθαρισθεί,   παρόλο που η σκούπα θα μπορούσε να δουλεύει  για πολύ καιρό ακόμη».

Η πρώτη ηλεκτρική σκούπα κυκλοφόρησε το 1935. Η  γνωστή  σκούπα «Τσάικα» άρχισε να  κατασκευάζεται   στη Μόσχα στο εργοστάσιο  «Κομμουνάρ» από το 1955. Η μακρόστενη  εκείνη σκούπα, ήταν  χαμηλής ισχύος  για τα σημερινά δεδομένα, τότε θεωρούσαν ότι μια ηλεκτρική σκούπα πρέπει να ρουφά τη σκόνη και όχι σκουπιδάκια — και κόστιζε  περίπου 45 ρούβλια.

Όλες οι σκούπες εκείνης της εποχής είχαν κι ένα  στόμιο στο οποίο μπορούσε να προσαρμοσθεί ένα ακροφύσιο στο οποίο μπορούσες να βάλεις νερό και να ψεκάσεις τα λουλούδια ή να βάλεις  βερνίκι  και να λουστράρεις τα έπιπλα, ή   ακόμη και ασβέστη για να βάψεις την οροφή. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950 εμφανίσθηκε στην αγορά η σκούπα «Ουράλιετς», με την μαργαριταρένιου χρώματος επίστρωση «Κρισταλίτ», που περιείχε κασσίτερο και ήταν μια  σοβιετική ανακάλυψη,  και με το οποίο έβαφαν τα μέταλλα με την μέθοδο της επιψευδαργύρωσης.

Το πρώτο ψυγείο κατασκευάσθηκε  εξ ολοκλήρου με εγχώρια εξαρτήματα  το 1950 στο εργοστάσιο της Μόσχας «Γκαζοαπαράτ». Προηγουμένως τα μοτέρ  αγοράζονταν από το εξωτερικό. Το 1955, το ψυγείο αυτό άρχισε να πωλείται με την ονομασία «Σέβερ» (Βορράς)» και μάλιστα ένα τέτοιο ψυγείο έκανε την εμφάνιση του στην ταινία  «Η Μόσχα δεν πιστεύει στα δάκρυα».  Ξεχώρισε επειδή ήταν αθόρυβο και είχε  χαμηλό κόστος. Βελτιωμένα μοντέλα του εν λόγω ψυγείου  έβγαιναν έως  τα μέσα της δεκαετίας του '90.

Μέχρι εκείνη την περίοδο έβγαιναν και τα ψυγεία ZIL, που ο θάλαμος τους ήταν  κατασκευασμένος  από χάλυβα και ήταν επικαλυμμένα με πυριτικό σμάλτο (εμαγιέ)  Τα στοιχεία αυτά το καθιστούσαν πολύ καλό από απόψεως υγιεινής καθώς ήταν εύκολο να καθαριστεί και να πλυθεί  και δεν κρατούσε τις  οσμές. Το ψυγείο αυτό έγινε δημοφιλές και εξαιτίας της κλειδαριάς που είχε στη λαβή και έτσι μπορούσε να το έχει κάποιος που έμενε σε κομμουνάλκα (σ.σ.διαμερίσματα στα οποία έμεναν πολλές οικογένειες) και να διατηρεί τα τρόφιμα του.  

Στη Ρωσία δεν κατασκευάζονται πια

© Sputnik/Maxim Blinov

Η παραγωγή σοβιετικών οικιακών συσκευών σταμάτησε  με την κατάρρευση της ΕΣΣΔ. Η αγορά γέμισε με φτηνές εισαγόμενες συσκευές, ενώ οι εγχώριες συσκευές έπαψαν να  έχουν ζήτηση. Οι σοβιετικές συσκευές ήταν πιο δυσκίνητες, επειδή  κατασκευάζονταν  από σταθερά υλικά και  ως εκ τούτου υστερούσαν σε σχέση με τις εισαγόμενες και ως προς την εμφάνιση και ως προς την εξοικονόμηση ενέργειας. Έτσι, συσκευές που  κάποτε ήθελαν όλοι να πάρουν και ήταν χρήσιμες πετιόνταν στα σκουπίδια.        

Οι συσκευές μικροκυμάτων «Ελεκτρόνικα» που εμφανίσθηκαν στη δεκαετία του 70, είχαν μεγάλη χωρητικότητα  σε σύγκριση με τις αντίστοιχες ξένες, ενώ τα μοντέλα της  δεκαετίας του '80  διέθεταν πίνακα αφής.  Αυτή τη στιγμή στη Ρωσία δεν κατασκευάζονται τέτοιες συσκευές.  Ακριβώς όπως  συνέβη και με τις ραπτομηχανές, η κατασκευή των οποίων άρχισε να συρρικνώνεται  νωρίτερα  στη δεκαετία του '80, όταν  στα  καταστήματα εμφανίσθηκαν  πολλά πράγματα, και  δεν υπήρχε πλέον η ανάγκη να ράβει κάποιος τα ρούχα του μόνος του.  Οι ραπτομηχανές πάντως  «Γκοσβειμάς» «Βόλγα», «Ρζεφ», «Τούλα»  εξακολουθούν να λειτουργούν μέχρι σήμερα. 

Σταματήσαμε να παράγουμε και  συμπιεστές, που είναι η «καρδιά» του ψυγείου. Πρέπει και πάλι να τους αγοράζουμε, παρά το γεγονός ότι πολλά εργοστάσια επέζησαν στη δεκαετία του '90 και συνέχισαν να λειτουργούν  (στα καταστήματα μπορείτε να βρείτε το ψυγείο «Ατλάντ»  που κατασκευάζεται στην Λευκορωσίας  και το ρωσικό  «Σαράτοφ». Τα ξένα εξαρτήματα συχνά δεν αντέχουν την τάση και  σε σύντομο διάστημα σε σχέση με τα  σοβιετικά, χαλάνε, λέει ο Ιβάν.

«Αυτή είναι η φρίκη της εποχής μας: δεν φτάνει που καθημερινά μας διαφημίζουν κάποιο νέο προϊόν, που δεν είναι καλύτερό από το προηγούμενο, αλλά συνεχίζουν να το κατασκευάζουν, για να τεθεί εκτός λειτουργίας ύστερα από κάποιο χρονικό διάστημα και να αναγκαστείς να πάρεις καινούργιο»

Υλική ''μνήμη''

© Sputnik/Maxim Blinov

Όταν ο κόσμος μαθαίνει ότι στη δεκαετία του 30 η του 40, τα σοβιετικά εργοστάσια κατασκεύαζαν συσκευές που λειτουργούν μέχρι σήμερα, εκπλήσσονται λέει ο συλλέκτης Ιβάν.  

«Στο εξωτερικό υπάρχουν σύλλογοι  οι οποίοι συντηρούν  τις παλιές συσκευές. Εμείς θεωρούμε μια τέτοια δραστηριότητα ως  καθυστέρηση.  Όταν λέω σε κάποιους ότι συλλέγω  πλυντήρια και ηλεκτρικές σκούπες  που κατασκευάστηκαν πριν  μισό αιώνα με θεωρούν τρελό. Μας έχουν εμφυσήσει την ιδέα πως ότι υπήρχε πριν από το 1991 ήταν άσχημο και πρέπει να προσαρμοσθούμε στο  νέο τρόπο ζωής. Δεν προσαρμοστήκαμε όμως σ' αυτόν τον τρόπο ζωής  και  ξεχάσαμε ό,τι θετικό υπήρχε στο  παρελθόν ». 

Όπως λέει ο Ιβάν «τα άψυχα σίδερα» έχουν περισσότερο νόημα, απ' αυτό που μπορεί να νομίζει κάποιος εκ πρώτης όψεως.

Είναι μνημεία της εποχής εκείνης,  τα οποία θυμίζουν στον κόσμο,  όλα όσα επέλεξαν για διάφορους λόγους να ξεχάσουν. Στον σχεδιασμό και στην κατασκευή τους, μπορεί να διακρίνει κανείς, διάφορες αποχρώσεις, διαθέσεις, προσδοκίες και ελπίδες.  Ο Ιβάν πιστεύει ότι έχει  χρέος να  συντηρεί  τις σοβιετικές αυτές συσκευές, σαν μνημεία της σοβιετικής βιομηχανίας και  βιομηχανικού πολιτισμού. «Όταν  κοιτάω αυτές τις συσκευές, βλέπω τους ανθρώπους εκείνους που έχτιζαν τον «νέο κόσμο»  και ήλπιζαν στο μέλλον. Τότε όλα αυτά φαινόντουσαν  απόμακρα. Αλλά τώρα δεν είναι τίποτα περίεργο».

Πηγή:   www.ria.ru