ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
Εκατομμύρια άγνωστοι ήρωες: Η ιστορία του προγράμματος ΕΕΑ
© Sputnik/Alexandr Kryazhev
ΘΕΜΑ: ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

Εκατομμύρια άγνωστοι ήρωες: Η ιστορία του προγράμματος ΕΕΑ

Άμυνα και αθλητισμός

Η ανάπτυξη της φυσικής αγωγής και η εκμάθηση στρατιωτικών δεξιοτήτων από τους πολίτες ξεκίνησαν από τα πρώτα χρόνια της σοβιετικής εξουσίας. Από το 1918, η εκπαίδευση πάνω στις στρατιωτικές υποθέσεις στο χώρο δουλειάς κατέστη υποχρεωτική για τους άνδρες και τις γυναίκες από 18 ως 40 ετών.

Στο πρώτο Πανενωσιακό συνέδριο της Στρατιωτικής-επιστημονικής κοινωνίας (ΣΕΚ), ο επικεφαλής του αρχηγείου του Κόκκινου Στρατού και ο επικεφαλής της Στρατιωτικής ακαδημίας του ΚΣΕΑ (Κόκκινος Στρατός των Εργατών και των Αγροτών), Μιχαήλ Φρούνζε, διατύπωσε το βασικό καθήκον που θα καλούνταν να εκπληρώσουν οι στρατιώτες δουλεύοντας πάνω στην εκπαίδευση των πολιτών: να κάνουν τους σοβιετικούς πολίτες να συνειδητοποιήσουν ότι οι σύγχρονοι πόλεμοι δε διεξάγονται από ένα στρατό, αλλά από μια ολόκληρη χώρα και ότι για τη διεξαγωγή τέτοιων πολέμων κρίνεται απαραίτητη η πολύπλευρη και ενδελεχής προετοιμασία εν καιρώ ειρήνης. 

© Sputnik/Anatoliy Garanin

Το 1927, το δρόμο για τη συγχώνευση και την αναδιοργάνωση μερικών στρατιωτικών-αθλητικών ενώσεων στη χώρα άνοιξε η Κοινωνία αρωγής για την άμυνα, τις αεροπορικές και χημικές κατασκευές (ΚΑΑΑΧΚ), ο μεγαλύτερος από τους δημόσιους οργανισμούς, υπό τον οποίο γεννήθηκε το πρόγραμμα ΕΕΑ: Χτίστηκαν σκοπευτήρια, πεδία βολής, δημιουργήθηκαν αερολέσχες και οργανώσεις, όπου η νεολαία τελειοποιούσε τις ικανότητές της σε διάφορες στρατιωτικές ειδικότητες.

Τέσσερα χρόνια αργότερα, η νεολαία του Κομμουνιστικού Κόμματος πρότεινε την υιοθέτηση ενός ενιαίου κριτηρίου για την αξιολόγηση της φυσικής προετοιμασίας των νέων, δηλαδή επίπεδα δοκιμασιών, για την εκπλήρωση των οποίων σε κάθε νέο θα απονεμόταν παράσημο με την επιγραφή «Έτοιμος για Εργασία και Άμυνα». Κατόπιν δημόσιας διαβούλευσης, η πρωτοβουλία εγκρίθηκε και το πρόγραμμα ΕΕΑ έγινε η κανονιστική βάση όλου του συστήματος αθλητικής διαπαιδαγώγησης της ΕΣΣΔ.

Το 1931, η ΚΑΑΑΧΚ εισήγαγε τη διδασκαλία αεράμυνας και χημικής άμυνας στα εκπαιδευτικά ιδρύματα και τα εργοστάσια, ενώ, στον ελεύθερο χρόνο τους από τις σπουδές και τη δουλειά, οι πολίτες γυμνάζονταν και ασχολούνταν με τον αθλητισμό. Στις 11 Μαρτίου του ίδιου έτους επικυρώνεται το πρόγραμμα ΕΕΑ.

Από το ΕΕΑ προς τα αστέρια

Τη δεκαετία του '30, σε εξέταση της φυσικής του κατάστασης υποβαλλόταν μόνο ο ενήλικος, οικονομικά ενεργός πληθυσμός. Για τους μαθητές, το 1933, εισήχθη το στάδιο ΝΕΕΑ —«Να είσαι Έτοιμος για Εργασία και Άμυνα»-. Ο κάτοχος αυτού του παράσημου σημειώνει καλές επιδόσεις στις σπουδές του, ασχολείται ο ίδιος με τη γυμναστική και μπορεί να δώσει μαθήματα στους φίλους του, ότι γνωρίζει τους κανόνες των αθλητικών αγώνων και ότι μπορεί να γίνει κριτής σε αυτούς.

Το πρώτο πρόγραμμα ΕΕΑ για ενηλίκους αποτελείτο από ένα στάδιο (από τα 18 έτη για τους άνδρες και από τα 17 για τις γυναίκες) και πρότεινε στους λάτρεις της γυμναστικής 15 πρακτικές δοκιμασίες, για παράδειγμα τρέξιμο, άλματα, έλξεις, αναρρίχηση με σχοινί, κολύμβηση, σκι.

Υπήρχαν, επίσης, ασκήσεις στρατιωτικού χαρακτήρα, όπως ρίψη χειροβομβίδας, σκοποβολή με τουφέκι, άρση κουτιού με πυρομαχικά βάρους 32 κιλών και πορεία με μάσκα αερίων για 1 χιλιόμετρο. Το δεύτερο στάδιο, το οποίο υιοθετήθηκε το 1932, πρότεινε ένα ανώτερο επίπεδο φυσικής προετοιμασίας. Ο αριθμός των δοκιμασιών αυξανόταν (21) και προστίθεντο νέες ασκήσεις, για παράδειγμα, ξιφομαχία, καταδύσεις στο νερό και άλματα με παγοπέδιλα από εφαλτήριο.

© Sputnik/Maksim Blinov

Οι ασκήσεις του ΕΕΑ αναπτύχθηκαν μέσα από το σύστημα των αθλητικών βαθμίδων και επιπέδων της Ενιαίας αθλητικής ταξινόμησης, η οποία δημιουργήθηκε στα μέσα της δεκαετίας του '30. Με αυτόν τον τρόπο, ο δρόμος προς την τελειοποίηση των αθλητικών δεξιοτήτων δύσκολα άνοιγε για κάποιον που δεν είχε περάσει επιτυχώς τα επίπεδα δοκιμασιών του προγράμματος και δεν είχε σημειώσει νίκες στους πανενωσιακούς διαγωνισμούς και στα πρωταθλήματα στο πλαίσιο των διαγωνισμών με πολλά δρώμενα του ΕΕΑ.

Ο πρώτος κάτοχος του παράσημου ΕΕΑ ήταν ο πολλάκις πρωταθλητής της Ρωσικής Σοβιετικής Ομοσπονδιακής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας (ΡΣΟΣΔ) στην ιππασία Γιάκοφ Μέλνικοφ.

Το ΕΕΑ μετά τον πόλεμο

Μετά τον πόλεμο, η Κεντρική Επιτροπή του κόμματος έθεσε στην αθλούμενη κοινωνία νέους στόχους: Την άνοδο του επιπέδου των δεξιοτήτων των αθλητών, την κατάκτηση —από αυτούς —διεθνών πρωταθλημάτων και τη σημείωση ρεκόρ, γι' αυτό το πρόγραμμα ΕΕΑ έπρεπε να αναδιαμορφωθεί. Το 1965, το πρόγραμμα διακρινόταν μερικώς από το στρατό. Στις Ένοπλες δυνάμεις της ΕΣΣΔ εισήχθη ένα ειδικό στάδιο, το «Στρατιωτικό-αθλητικό πρόγραμμα» για αυτούς που θα στρατολογούνταν μελλοντικά, ενώ ένα χρόνο αργότερα εγκαινιάστηκε το στάδιο «Έτοιμος για την προστασία της Πατρίδας», το οποίο, εκτός των άλλων, περιελάμβανε την κατάκτηση εφαρμοσμένων στρατιωτικών ειδικοτήτων (του μηχανικού αυτοκινήτου, του μοτοσυκλετιστή, του οδηγού, του ασυρματιστή).

Το 1972, η χώρα αριθμούσε περί τους 52 εκατομμύρια αθλούμενους πολίτες και ο αθλητισμός εξελίχθηκε σε μαζική απασχόληση τόσο μεγάλης κλίμακας, ώστε να απαιτείται η άμεση αναδιοργάνωσή του. Το τελευταίο πανενωσιακό συγκρότημα ΕΕΑ διεύρυνε τα όρια ηλικίας: με τη λήψη μιας ιατρικής βεβαίωσης μπορούσε κανείς να διαγωνιστεί ακόμη και από τα δέκα ή τα δεκαέξι χρόνια του. Οι αθλητές και οι λάτρεις της γυμναστικής διακρίνονταν σε πέντε ηλικιακές ομάδες-στάδια. 

© Sputnik/Alexey Malgavko

Για κάθε ομάδα είχε αναπτυχθεί ένα ξεχωριστό σύνολο ασκήσεων και εξειδικευμένων απαιτήσεων: για παράδειγμα, για το χρυσό παράσημο, στην κατηγορία ως τα 39 έτη, από το σύνολο δέκα δοκιμασιών απαιτείτο «για το χρυσό» να περάσει κανείς όχι λιγότερα από επτά επίπεδα δοκιμασιών, ενώ «για το ασημένιο» έπρεπε να περάσει πάνω από δύο. Οι πολίτες, οι οποίοι περνούσαν με επιτυχία τα επίπεδα δοκιμασιών για μερικά διαδοχικά χρόνια, λάμβαναν ένα ειδικό τιμητικό παράσημο ΕΕΑ, το οποίο τους βοηθούσε, για παράδειγμα, να εισαχθούν σε εκπαιδευτικά ιδρύματα φυσικής αγωγής και αθλητισμού.

Το 1975, στους προκριματικούς του διαγωνισμού πολλών δρωμένων του ΕΕΑ συμμετείχαν 37 εκατομμύρια άνθρωποι, περίπου 500 έφτασαν ως τον τελικό, ενώ οι καλύτερα προετοιμασμένοι αθλητές, οι διακριθέντες του τέταρτου επιπέδου, τιμήθηκαν με τον τίτλο της διεθνούς βεληνεκούς αυθεντίας στον αθλητισμό. Προαπαιτούμενες από τον υποψήφιο για τη λήψη του χρυσού παράσημου ήταν οι δεξιότητες ημιεπαγγελματικού επιπέδου. Έτσι, ο τρεις φορές ολυμπιακός πρωταθλητής στην ελληνορωμαϊκή πάλη, Αλεξάντρ Καρέλιν, όταν ήταν νέος, μπορούσε να διαγωνιστεί μόνο για το ασημένιο παράσημο.

Παράλληλα, το πρόγραμμα ΕΕΑ παρέμεινε πρόγραμμα για τις μάζες, και όχι για τους επαγγελματίες αθλητές, η προετοιμασία των οποίων γινόταν στο πλαίσιο ειδικών προγραμμάτων για αθλητισμό υψηλών επιδόσεων.

Με τη διάλυση της ΕΣΣΔ, το πρόγραμμα ΕΕΑ έπεσε πραγματικά στην αφάνεια. Νομικά, το πρόγραμμα δεν είχε καταργηθεί, αλλά στην πραγματικότητα έπαψε να υπάρχει από το 1991.

Το ΕΕΑ σήμερα

Το 2013, ο πρόεδρος της Ρωσίας, Βλαντίμιρ Πούτιν, πήρε την πρωτοβουλία να αναγεννήσει το ΕΕΑ, δημιουργώντας και εγκαινιάζοντας το Πανρωσικό πρόγραμμα φυσικής αγωγής και άθλησης. Το 2015, υπεγράφη το αντίστοιχο προεδρικό διάταγμα. Η υλοποίηση του νέου προγράμματος προτάθηκε να γίνει με τα έσοδα, τα οποία εμφάνισε ο προϋπολογισμός μετά την Ολυμπιάδα στο Σότσι. Σύμφωνα με τα λεγόμενα του αναπληρωτή Πρωθυπουργού, Ντμίτρι Κοζάκ, το κέρδος από τους Αγώνες ανήλθε στα 1,5 δισεκατομμύρια ρούβλια.

Το πρόγραμμα έλαβε νέα ονομασία. Η συντομογραφία ΕΕΑ διατηρήθηκε, αλλά δίπλα σε αυτήν εμφανίστηκε ένα επιπρόσθετο λογότυπο: «Είμαι περήφανος για σένα, Πατρίδα». Η αλλαγή της μορφής άγγιξε τις ηλικίες. Τα στάδια έγιναν περισσότερα: πλέον δεν είναι πέντε αλλά έντεκα. Από το τελευταίο σοβιετικό πρόγραμμα ΕΕΑ διατηρήθηκαν οι έλξεις ή η άρση βαριδίου, τα πους-απς, τα άλματα εις μήκος εν κινήσει ή από θέση, οι αγώνες δρόμου με παγοπέδιλα ή οι υπαίθριοι αγώνες δρόμου (κρος), η κολύμβηση, κι ακόμη η τουριστική πεζοπορία 5-15 χιλιομέτρων, αλλά καταργήθηκαν ασκήσεις, όπως, για παράδειγμα, η ρίψη χειροβομβίδας, η σφαιροβολία και η ορεινή ποδηλασία.

Διατηρήθηκε η σκοποβολή, ωστόσο, στους αθλητές συστήνεται τώρα να μην πυροβολούν με τουφέκια με μικρή διάμετρο κάννης, όπως παλιά, αλλά με αεροβόλα με μπίλιες. Το τεστ φυσικής κατάστασης πολλών και οι επικύψεις προς τα εμπρός από όρθια στάση αποτελούν τις νέες προσθήκες του προγράμματος. Στα δυο κλασσικά παράσημα, το «χρυσό» και το «ασημένιο», έχει προστεθεί τώρα και το «χάλκινο».

Στο πλαίσιο της υλοποίησης του εγχειρήματος, σχεδιάζεται η δημιουργία ενός δικτύου μη εμπορικών λεσχών γυμναστικής και αθλητισμού, και για το σκοπό αυτό η κυβέρνηση επιδοτεί τις περιοχές. Οι αλλαγές αγγίζουν και τους εργοδότες. Τους προτείνεται να επεκτείνουν τη λίστα των προς υλοποίηση μέτρων για τη βελτίωση των συνθηκών και της ασφάλειας στην εργασία, έχοντας συμπεριλάβει στο πακέτο κοινωνικής πρόνοιας τη δυνατότητα αποζημίωσης των εξόδων των υπαλλήλων κατά την ενασχόλησή τους με τον αθλητισμό. Η υλοποίηση του προγράμματος προβλέπεται να ξεκινήσει από τον Ιανουάριο του 2017, ενώ γίνονται ήδη δοκιμές σε πολλές περιοχές. 

Πηγή: www.ria.ru