ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
Η ιστορία του Μαυσωλείου του Λένιν
© Sputnik/Evgeny Samarin
ΘΕΜΑ: ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ

Η ιστορία του Μαυσωλείου του Λένιν

Περισσότεροι από 120 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν επισκεφθεί το Μαυσωλείο του Λένιν, από τη μέρα που άρχισε να λειτουργεί μέχρι σήμερα. Το Μαυσωλείο έχει χαρακτηρισθεί από την UNESCO προστατευόμενο μνημείο και αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της αρχιτεκτονικής της Κόκκινης Πλατείας.

Το 1924, μετά το θάνατο του Βλαντίμιρ Λένιν, σύμφωνα με την αρχική εκδοχή, οι πρώτοι που είχαν την πρωτότυπη ιδέα να μην ταφεί ο ηγέτης του παγκόσμιου προλεταριάτου, αλλά να ταριχευθεί η σορός του ώστε να μπορούν να τον βλέπουν οι επόμενες γενιές, ήταν εργάτες και απλά μέλη του κόμματος των Μπολσεβίκων. Άρχισαν έτσι να στέλνουν στην ηγεσία της χώρας τηλεγραφήματα και επιστολές, στα οποία διατύπωναν την ιδέα τους, η οποία άρεσε στην τότε σοβιετική ελίτ. Μόνο ο Τρότσκι αντέδρασε, χαρακτηρίζοντας την ιδέα παράλογη, αλλά δεν εισακούσθηκε από κανέναν. Ωστόσο, μέχρι σήμερα στα ιστορικά αρχεία δεν έχουν βρεθεί οι σχετικές επιστολές που έστελναν οι εργάτες και απλά μέλη του κόμματος.

Υπήρξε και μια άλλη, εξίσου, πιθανή εκδοχή για το πώς δημιουργήθηκε το Μαυσωλείο του Λένιν. Σύμφωνα μ' αυτή, όταν πέθανε ο Λένιν, ο προβληματισμός που υπήρχε ήταν αν όλοι όσοι ήθελαν να τον αποχαιρετίσουν, θα πρόφταιναν να το κάνουν έως την ημέρα που είχε ορισθεί επίσημα η κηδεία του. Μάλιστα, επειδή εκείνες τις ημέρες έφθαναν συνεχώς στην ΕΣΣΔ πολλές ξένες αντιπροσωπείες από διάφορες χώρες, για να παραστούν τα μέλη τους στην κηδεία, η κηδεία διαρκώς αναβάλλονταν. Προκειμένου, λοιπόν, να μπορέσουν όλοι να δουν τον Λένιν και μετά θάνατον με τη μορφή που τον γνώριζαν, ''γεννήθηκε'' η ιδέα της ταρίχευσής του.

Οι ειδικοί δεν μπορούσαν να εγγυηθούν με κατηγορηματικό τρόπο ότι η σορός θα συντηρηθεί. Με το επιχείρημα ότι η συντήρηση της σορού θα είχε προσωρινό χαρακτήρα, κατάφεραν να εξασφαλίσουν γι' αυτό το "εγχείρημα" τη συγκατάθεση της συζύγου του Λένιν, Ναντιέζντας Κρούπσκαγια. Η Κρούπσκαγιά ήταν κατηγορηματικά αντίθετη με την ιδέα της δημιουργίας ενός μόνιμου μαυσωλείου. Αλλά, όπως όλοι γνωρίζουν, «ουδέν μονιμότερον του προσωρινού»…

© Sputnik/

Συνολικά, από το 1924 κατασκευάστηκαν τρία μαυσωλεία. Το πρώτο μαυσωλείο ήταν ξύλινο. Αρχιτέκτονας ήταν ο διάσημος Ρώσος αρχιτέκτονας Αλεξέι Σούσεφ. Η κατασκευή του, που διήρκεσε λίγες ημέρες, ολοκληρώθηκε την ημέρα της κηδείας του Λένιν, στις 27 Ιανουαρίου του 1924. Αργότερα, υπήρξε ακόμα μια προσωρινή εκδοχή, ενώ στη συνέχεια προκηρύχθηκε εθνικός διαγωνισμός για την κατασκευή του. Αξίζει να σημειωθεί ότι στο διαγωνισμό κλήθηκαν να συμμετάσχουν όλοι οι ενδιαφερόμενοι, ακόμη και αν δεν είχαν καμία εμπειρία στον τομέα αυτό ή αρχιτεκτονική παιδεία.

Αλλά ο διαγωνισμός προκηρύχθηκε μόνο για τα μάτια του κόσμου. Κι αυτό διότι, πριν ακόμη προκηρυχθεί, είχε αποφασιστεί ότι την ανέγερση του μνημειώδους μαυσωλείου θα αναλάβει ο ίδιος ο Αλεξέι Σούσεφ. Ο Σοβιετικός αρχιτέκτονας υιοθέτησε τις λιτές γραμμές του δεύτερου μαυσωλείου στο σχεδιασμό της τρίτης του εκδοχής, δηλαδή αυτής που υπάρχει μέχρι σήμερα και είναι μια κατασκευή από σκυρόδεμα, με τοίχους από τούβλα, επένδυση από γρανίτη και διακοσμητικά στοιχεία από μάρμαρο. Το Μαυσωλείο παρά τη διαδεδομένη —αλλά λανθασμένη- αντίληψη ότι έχει χτισθεί από πέτρα, έχει επένδυση από πέτρα. Η πέτρα που χρησιμοποιήθηκε για την εξωτερική επένδυση προέρχεται από κοιτάσματα της ΕΣΣΔ. Προκειμένου να αποφευχθούν κραδασμοί στο κτίσμα, οι οποίοι δημιουργούνται κατά τη διάρκεια παρελάσεων αρμάτων μάχης στην Κόκκινη Πλατεία, ο χώρος εκσκαφής στον οποίο έχει πέσει η πλάκα θεμελίωσης από οπλισμένο σκυρόδεμα, όπως και ο σκελετός του μαυσωλείου καλύφθηκαν με καθαρή άμμο.

© Sputnik/Vitaliy Karpov

Το 1953 ο Λένιν απόκτησε έναν «συγκάτοικο» εντός του μαυσωλείου. Τον πατέρα των λαών, Ιωσήφ Στάλιν, τον οποίο αποφάσισαν να τοποθετήσουν δίπλα του.

Αλλά η σορός του «Κόμπα», όπως ήταν το ψευδώνυμο του Στάλιν, παρέμεινε στο μαυσωλείο για διάστημα μικρότερο από δέκα χρόνια. Στις 30 Οκτωβρίου 1961, το 22 συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης (ΚΚΣΕ) αποφάσισε ότι «οι σοβαρές παραβιάσεις των λενινιστικών αρχών από τον Στάλιν, η κατάχρηση εξουσίας, οι μαζικές διώξεις εναντίον έντιμων Σοβιετικών πολιτών και άλλες ενέργειες την περίοδο της προσωπολατρίας, καθιστούν αδύνατη την παραμονή του φέρετρου με τη σορό του στο Μαυσωλείο του Β. Ι. Λένιν». Τη νύχτα της 31ης Οκτωβρίου προς την 1η Νοεμβρίου 1961, η σορός του Στάλιν μεταφέρθηκε από το Μαυσωλείο σ' έναν τάφο δίπλα στα τείχη του Κρεμλίνου. Έκτοτε δεν επιχειρήθηκε να τοποθετηθεί κάποιος άλλος δίπλα στον Λένιν.

Οι συζητήσεις για τον ενταφιασμό της σορού του Λένιν συνεχίζονται με αμείωτη ένταση από τα τέλη της δεκαετίας του '80 μέχρι σήμερα. Όμως, κατά κανόνα, δεν γίνεται λόγος για την κατεδάφιση του Μαυσωλείου στο κέντρο της Μόσχας, το οποίο έχει συμπεριληφθεί στον κατάλογο μνημείων παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO. Ωστόσο, το 2005 ο Κιρσάν Ιλιουμζίνοφ, ο οποίος τότε ηγείτο της Δημοκρατίας της Καλμίκιας, πρότεινε να μεταφερθεί η σορός του Λένιν από το Μαυσωλείο της Μόσχας στην πόλη Ελίστα.

Οι εκπρόσωποι της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, από την πλευρά τους, υποστηρίζουν ότι η έκθεση της σορού του Λένιν σε κοινή θέα δεν αποτελεί πράξη ανθρωπισμού. Ο πρώην επίτροπος για τα ανθρώπινα δικαιώματα στη Ρωσική Ομοσπονδία, Βλαντίμιρ Λουκίν, είχε δηλώσει ότι η μεταφορά της σορού του σοβιετικού ηγέτη από το μαυσωλείο, όπως και η κατάργηση της νεκρόπολης στην Κόκκινη Πλατεία, είναι ζητήματα η τύχη των οποίων θα αποφασιστεί στο προσεχές μέλλον.

© Sputnik/Alexandr Vilf

Το 2010, στο ίδιο θέμα είχε αναφερθεί ο τότε πρωθυπουργός της Ρωσίας, Βλαντίμιρ Πούτιν. «Κάθε πράγμα στον καιρό του. Θα έρθει η στιγμή που ο ρωσικός λαός θα αποφασίσει πώς θα αντιμετωπίσει το ζήτημα αυτό. Η ιστορία είναι μια τέτοια υπόθεση που δεν χρειάζεται να γίνεται ντόρος», είχε πει ο Βλαντίμιρ Πούτιν σε συνάντηση που είχε με τα μέλη της διεθνούς λέσχης διαλόγου «Βαλντάι».

Ορισμένοι προσπάθησαν να επιλύσουν, με τον δικό τους τρόπο, το ζήτημα με την ύπαρξη της σορού του Λένιν στο Μαυσωλείο, δίχως να περιμένουν την επίσημη απόφαση των κυβερνώντων. Στις 19 Μαρτίου 1934 ο Μιτροφάν Νικίτιν προσπάθησε να πυροβολήσει την ταριχευμένη σορό του Λένιν. Τον εμπόδισαν όμως αντιδρώντας ακαριαία το προσωπικό ασφαλείας και οι επισκέπτες. Τότε ο Νικίττιν έδωσε επί τόπου τέλος στη ζωή του. Τον Σεπτέμβριο του 1967, ένας κάτοικος του Κάουνας με το επώνυμο Κρισανόφ ενεργοποίησε τη γεμάτη εκρηκτικά ζώνη του δίπλα στην είσοδο του Μαυσωλείου. Ο Κρισανόφ και ακόμη μερικοί άνθρωποι σκοτώθηκαν, αλλά το μαυσωλείο δεν υπέστη ζημιές. Στις 19 Ιανουαρίου 2015 ακτιβιστές της κίνησης «Σίνιι Βσάντνικ» («Μπλε καβαλάρης») άρχισαν να ραντίζουν το Μαυσωλείο του Λένιν με αγιασμένο νερό, ενώ την ίδια στιγμή φώναζαν το σύνθημα: «Σήκω και φύγε». Μέσα σε δευτερόλεπτα και οι δύο άνδρες είχαν συλληφθεί από τους αστυνομικούς.

Το Μαυσωλείο του Λένιν εξελίχθηκε σ' ένα εθνικό αξιοθέατο της πρωτεύουσας παρότι, την ίδια στιγμή, οι λεπτομέρειες από τη ζωή του Σοβιετικού ηγέτη και ο ρόλος του στην ιστορία βαθμιαία ξεθωριάζουν στη μνήμη των Ρώσων. Έτσι, μια πρόσφατη δημοσκόπηση που έγινε με θέμα τον Λένιν, έδειξε ότι περίπου το 15% των ερωτηθέντων δυσκολεύονται να δώσουν μια απάντηση για το ποιος ακριβώς ήταν ο Λένιν.

© Sputnik/Iliya Pitalev

Ένα σχεδόν κωμικό περιστατικό έγινε στις 17 Μαΐου του 1991. Στην τηλεοπτική εκπομπή «Ο πέμπτος τροχός» της τηλεόρασης του Λένινγκραντ (σημερινό πέμπτο κανάλι της Αγίας Πετρούπολης) παρουσιάστηκε ένα θέμα στο οποίο υποστηριζόταν ότι ο Λένιν ήταν στην πραγματικότητα ένα μανιτάρι! Οι συντελεστές της εκπομπής, με σοβαρό ύφος, παρουσίασαν ως πραγματικό γεγονός κάποιον μύθο, σύμφωνα με τον οποίο ο Λένιν κατανάλωνε σε μεγάλες ποσότητες παραισθησιογόνα μανιτάρια, με αποτέλεσμα να μετατραπεί και ο ίδιος σε μανιτάρι. Για να είναι αληθοφανής ο μύθος, οι συντελεστές της εκπομπής παραποίησαν τα πραγματικά στοιχεία και χρησιμοποίησαν ψευδείς ''επιστημονικές αποδείξεις''. Σύμφωνα με τον μύθο, ο Λένιν ήταν στην πραγματικότητα μανιτάρι, αλλά και… ραδιοφωνικό κύμα. Για να αποδείξουν τον ισχυρισμό αυτό, προέβαλλαν διάφορα επιχειρήματα, όπως η ομοιότητα που είχε το τμήμα του θωρακισμένου αυτοκινήτου στο οποίο στέκονταν και μιλούσε ο Λένιν, με τους σπόρους του δηλητηριώδους μανιταριού του γένους Amanita ή ο ισχυρισμός ότι το «νινέλ» (το όνομα «Λένιν» αντεστραμμένο) είναι γαλλικό πιάτο από μανιτάρια, και άλλα παρόμοια. Επειδή λοιπόν αυτό συνέβη την περίοδο που η «γκλάσνοστ» (διαφάνεια) ήταν στο ζενίθ της (σ.σ. περίοδος κατά την οποία άρχισαν να βλέπουν το φως της δημοσιότητας πολλές σκοτεινές και άγνωστες σελίδες της σοβιετικής ιστορίας), κι η τηλεόραση την εποχή εκείνη εθεωρείτο επίσημο όργανο, κάποιοι τηλεθεατές δεν αντιλήφθηκαν μέχρι τέλους το λεπτό χιούμορ των δημιουργών της εκπομπής. Στον τηλεοπτικό σταθμό άρχισαν να φτάνουν εκατοντάδες επιστολές τηλεθεατών, από το περιεχόμενο των οποίων καταλάβαινε κανείς ότι ήταν πολλοί εκείνοι που είχαν πιστέψει αναντίρρητα σ' αυτήν τη φάρσα. Βέβαια, φαίνεται πως απέχουμε ακόμη παρά πολύ από τη χρονική στιγμή που θα ξεχαστεί εντελώς ο Βλαντίμιρ Ίλιτς και οι διδαχές του, κάτι που αποδεικνύεται από το γεγονός ότι καθ' όλη την περίοδο της ύπαρξης του Μαυσωλείου το έχουν επισκεφτεί περισσότεροι από 120 εκατ. άνθρωποι. Και ο αριθμός αυτός διαρκώς αυξάνεται.