ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
Ψήγματα ιστορίας στην Κεντρική Μακεδονία
© Sputnik/Tatyana Chukhrova
ΘΕΜΑ: ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ

Ψήγματα ιστορίας στην Κεντρική Μακεδονία

Φυσικές ομορφιές απαράμιλλου κάλλους και σπουδαία ιστορία με μνημεία- ορόσημα συνθέτουν το «σκηνικό» στην περιοχή της Κεντρικής Μακεδονίας. Με πολλές εναλλαγές στα τοπία της- επιβλητικά βουνά, γαλήνιες λίμνες, ποτάμια, απέραντες γαλάζιες ακρογιαλιές και εύφορες πεδιάδες- πλούσια ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά, η Κεντρική Μακεδονία γοητεύει τους επισκέπτες της.

Η περιοχή έχει καλά κρυμμένα στα σπλάχνα της «μυστικά» που σε καλούν να τα ανακαλύψεις και τις τέσσερις εποχές του χρόνου, συνδυάζοντας με μαεστρία τις χάρες των χιονισμένων τοπίων και τις καταβάσεις στα χιονοδρομικά με τις υπέροχες παραλίες και την καλοκαιρινή διασκέδαση.

Το "παζλ" της περιοχής συμπληρώνουν παραδόσεις και έθιμα αιώνων, καθώς και η πλούσια γαστρονομική κουλτούρα.

Η περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας είναι η μεγαλύτερη σε έκταση (18.811 τ.χμ) και δεύτερη σε πληθυσμό περιφέρεια της Ελλάδας. Προς βορρά συνορεύει με την ΠΓΔΜ και τη Βουλγαρία.

Συνορεύει, επίσης, με τις περιφέρειες Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, Δυτικής Μακεδονίας και Θεσσαλίας. Το νότιο κομμάτι βρέχεται από τους κόλπους Θερμαϊκό, Τορωναίο, Σιγγιτικό και Στρυμονικό.

Μεγαλύτερη πόλη και πρωτεύουσα της περιφέρειας είναι η Θεσσαλονίκη, στην ευρύτερη περιοχή της οποίας είναι συγκεντρωμένο σχεδόν το μισό του πληθυσμού της.

Η περιφέρεια διαιρείται σε επτά περιφερειακές ενότητες, που ταυτίζονται γεωγραφικά με τους αντίστοιχους νομούς: Ημαθίας με έδρα τη Βέροια, Θεσσαλονίκης με έδρα τη Θεσσαλονίκη, Κιλκίς με έδρα το Κιλκίς, Πέλλας με έδρα την Έδεσσα, Πιερίας με έδρα την Κατερίνη, Σερρών με έδρα τις Σέρρες και Χαλκιδικής με έδρα τον Πολύγυρο.

ΜΑΤΙΕΣ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

Ημαθία

Η πρωτεύουσα του νομού Ημαθίας, η Βέροια, απλώνεται αμφιθεατρικά στους ανατολικούς πρόποδες του Βερμίου. Η περιοχή παρουσιάζει ίχνη σημαντικής και συνεχούς κατοίκησης από την αρχαϊκή εποχή μέχρι τις μέρες μας.

Η πρώτη γνωστή αναφορά στη Βέροια έγινε από τον Θουκυδίδη στο πλαίσιο της αφήγησης των επιχειρήσεων των Αθηναίων εναντίον της Ποτίδαιας το 432 π.Χ.

Περίπου 13 χλμ βόρειοανατολικά της Βέροιας και 2χλμ βόρεια του χωριού Νέα Νικομήδεια έχει ανασκαφεί νεολιθικός συνοικισμός της 7ης χιλιετίας π.Χ., ο οποίος μαζί με το θεσσαλικό Σέσκλο, αποτελούν από τις αρχαιότερες αγροτικές εγκαταστάσεις της Ευρώπης.

Η πόλη της Νάουσας βρίσκεται στις ανατολικές παρυφές του ορεινού όγκου του Βερμίου. Ιδρύθηκε το πρώτο ήμισυ του 15ου αιώνα και ήκμασε ιδιαίτερα κατά τον 18ο και 19ο αιώνα.

Φεύγοντας από τη Νάουσα, στην παραποτάμια θέση Ισβόρια, έχει εντοπιστεί Νυμφαίο, που φαίνεται ότι από τα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ. στέγασε τη σχολή του Αριστοτέλη. Μάλιστα, πιστεύεται ότι εκεί φοίτησε και ο νεαρός Αλέξανδρος.

Αναμφισβήτητα, ο πλέον σημαντικός αρχαιολογικός χώρος του νομού Ημαθίας είναι η Βεργίνα, με μνημεία παγκοσμίου φήμης, προστατευμένα από την UNESCO.

Η περιοχή παρουσιάζει ίχνη σημαντικής κατοίκησης ήδη από την πρώιμη Εποχή του Χαλκού (3η χιλιετία π.Χ.), ενώ κατά την πρώιμη Εποχή του Σιδήρου είχε αναπτυχθεί σε πολυάνθρωπο και οικονομικά εύρωστο κέντρο.

Η μεγάλη ακμή της πόλης ξεκίνησε κατά τα αρχαϊκά χρόνια και έφτασε στο απόγειό της την κλασική εποχή, καθώς εκεί βρίσκονταν τα πατρογονικά ιερά των Μακεδόνων.

Οι ανασκαφές στην περιοχή της Βεργίνας ξεκίνησαν λίγο μετά τα μέσα του 19ου αιώνα από Γάλλους αρχαιολόγους. Ο Μανόλης Ανδρόνικος έσκαψε στη Βεργίνα από τη δεκαετία του 1950 και μετά. Το 1977, η σκαπάνη του διάσημου αρχαιολόγου έφερε στο φως τους βασιλικούς τάφους της Μεγάλης Τούμπας, ανάμεσα στους οποίους σημαντικότερος ήταν εκείνος του Φιλίππου Β' (359-336 π.Χ.).

Θεσσαλονίκη

Η Θεσσαλονίκη, πρωτεύουσα του ομώνυμου νομού, είναι μία πόλη με μακραίωνη ιστορία, οι απαρχές της οποίας τοποθετούνται στην 6η χιλιετία π.Χ. Η πόλη ιδρύθηκε το 316 π.Χ. από τον Κάσσανδρο. Η νέα πόλη πήρε το όνομα της συζύγου του Κάσσανδρου, η οποία ήταν ετεροθαλής αδελφή του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Ο Φίλιππος Β' ονόμασε την κόρη του Θεσσαλονίκη, επειδή η ημέρα της γέννησής της συνέπεσε με τη σημαντική νίκη εναντίον των Θεσσαλών.

Η Θεσσαλονίκη αναπτύχθηκε ταχύτατα και αναδείχτηκε στο μεγαλύτερο λιμάνι της Μακεδονίας. Μετά την πτώση του μακεδονικού βασιλείου το 146 π.Χ. η Θεσσαλονίκη έγινε μέρος της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

Κατά τον 2ο και τις αρχές του 3ου αιώνα μ.Χ. στη Θεσσαλονίκη οικοδομήθηκαν μνημειώδη δημόσια κτίρια. Γύρω στα τέλη του 3ου — αρχές του 4ου αιώνα ο τετράρχης, Γαλέριος Μαξιμιανός, οικοδόμησε το επιβλητικό Γαλεριανό Συγκρότημα.

Η Θεσσαλονίκη φέτος συμπληρώνει 104 χρόνια από την απελευθέρωση της, ένα έτος που αποτελεί ορόσημο. Το 1430 η πόλη καταλαμβάνεται από τον Μουράτ Β' μετά από πολιορκία. Οι κάτοικοι της εξανδραποδίζονται σύμφωνα με το ιερό ισλαμικό δίκαιο και τα κτίρια της διανέμονται στους Οθωμανούς αξιωματούχους.

Έτσι, αρχίζει η οθωμανική περίοδος της Θεσσαλονίκης που πρόκειται να διαρκέσει σχεδόν πέντε αιώνες. Η πόλη θα ελευθερωθεί τον Οκτώβριο του 1912 με την είσοδο του ελληνικού στρατού στην πόλη.

© Sputnik/Vladimir Fedorenko

Κιλκίς

Οι πρώτες αναφορές στο Κιλκίς χρονολογούνται γύρω στον 17ο αιώνα μ.Χ. όταν ήταν ένα μικρό χωριό. Από τα μέσα του 19ου αιώνα ο πληθυσμός αυξήθηκε και το Κιλκίς αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα στη Μακεδονία.

Γενικότερα, η περιοχή του νομού Κιλκίς έχει πλούσια ιστορία από την εποχή του Τρωικού πολέμου έως και σήμερα. Τόπος κατοικίας των Παιόνων στα δυτικά και Κρηστώνων στα ανατολικά κατά την Τρωική εκστρατεία, αποτελούσε κέντρο της περιοχής λόγω της στρατηγικής της θέσης.

Την κλασική περίοδο, η περιοχή εισέρχεται στο βασίλειο των Μακεδόνων και έκτοτε ακολουθεί τη μοίρα της υπόλοιπης Ελλάδας.

Πέλλα

Στους πρόποδες του Βερμίου είναι η πρωτεύουσα του νομού, η Έδεσσα. Η περιοχή πρωτοκατοικήθηκε κατά την πρώιμη Εποχή του Χαλκού (3η χιλιετία π.Χ.).

Μέχρι τον 4ο αιώνα π.Χ. ήταν ένας μικρός αγροτικός οικισμός, ο οποίος εξελίχτηκε σε ισχυρό αστικό κέντρο με ακρόπολη στα χρόνια του Φιλίππου Β'. Η αρχαία Έδεσσα έφτασε στο απόγειο της ακμής της κατά τα ρωμαϊκά χρόνια εξαιτίας της κεντρικής θέσης της πάνω στην Εγνατία Οδό.

Στους πρόποδες του όρους Πάϊκο, βρίσκεται η πόλη των Γιαννιτσών που παρουσιάζει ίχνη κατοίκησης από τα τέλη της 7ης χιλιετίας π.Χ., από την αρχαιότερη Νεολιθική περίοδο.

Ο εξαιρετικής σημασίας αρχαιολογικός χώρος της Πέλλας βρίσκεται σχεδόν στα μισά της εθνικής οδού Θεσσαλονίκης — Έδεσσας. Η Πέλλα υπήρξε πρωτεύουσα του μακεδονικού κράτους. Εδώ γεννήθηκε ο Φίλιππος Β', ο οποίος την επέκτεινε σημαντικά και τη στόλισε με μεγαλοπρεπή ανακτορικά κτίσματα. Κατά τα χρόνια του Κάσσανδρου η Πέλλα επεκτάθηκε περαιτέρω και αναδιοργανώθηκε.

Πιερία

Έδρα των ελληνικών θεοτήτων και των μουσών, η Πιερία οφείλει το όνομά της στου Πιερείες, οι οποίοι κατά τη μακεδονική κατάκτηση μετανάστευσαν πέραν του Στρυμώνα, στους πρόποδες του Παγγαίου, κατά το Θουκυδίδη.

Η Κατερίνη ήταν μία μικρή κωμόπολη από τον 17ο μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα μ.Χ. που εξελίχτηκε σε πόλη κατά τον 20ο αιώνα.

Αν και η πόλη της Κατερίνης δεν έχει να επιδείξει σημαντικά αξιοθέατα και μνημεία του παρελθόντος, ο νομός Πιερίας είναι κατάσπαρτος με ερείπια που μαρτυρούν τη συνεχή κατοίκηση του χώρου από τη Νεολιθική Εποχή.

Ο πλέον σημαντικός αρχαιολογικός χώρος είναι το Δίον. Οι ανασκαφές αποκάλυψαν μια εκτεταμένη πόλη με οχύρωση και πολλαπλούς χώρους λατρείας που κατοικήθηκε από τον 5ο αιώνα π.Χ. έως τον 5ο αιώνα μ.Χ.

Επίσης, η περιοχή της αρχαίας Πύδνας παρουσιάζει ίχνη κατοίκησης ήδη από τα τέλη της ύστερης Εποχής του Χαλκού. Η πόλη γνώρισε σημαντική ακμή κατά τον 5ο και 4ο αιώνα π.Χ. Το 357 π.Χ. η πόλη καταλήφθηκε από τον Φίλιππο Β', ενώ όταν ξέσπασε η διαμάχη μεταξύ των διαδόχων του Αλέξανδρου, στην Πύδνα εγκαταστάθηκε η μητέρα του τελευταίου, η Ολυμπιάδα. Το 317 π.Χ. ο Κάσσανδρος την καταδίωξε μέχρι την Πύδνα και την ανάγκασε να παραδοθεί. Η Ολυμπιάδα θανατώθηκε και τάφηκε εκεί.

Κατά το έτος 168 π.Χ. η Πύδνα έγινε θέατρο σημαντικότατων ιστορικών εξελίξεων, καθώς εδώ έλαβε χώρα η μάχη κατά την οποία οι ρωμαϊκές δυνάμεις με αρχηγό τον Αιμίλιο Παύλο συνέτριψαν τις μακεδονικές του Περσέα. Μετά την κατάλυση του μακεδονικού βασιλείου, η εδραίωση των Ρωμαίων στην υπόλοιπη Ελλάδα ήταν ζήτημα χρόνου.

Σέρρες

Η πρώτη αναφορά στις Σέρρες γίνεται από τον Ηρόδοτο, ο οποίος την ονομάζει Σίρις. Ελάχιστα είναι τα ευρήματα από τις αρχαίες Σέρρες και εντοπίζονται στην περιοχή του επιβλητικού λόφου Κουλά στα βόρεια της πόλης, όπου ανασκάφηκε και η βυζαντινή ακρόπολη.

Αντιθέτως, τα ρωμαϊκά ευρήματα είναι πολύ περισσότερα. Κατά τη βυζαντινή εποχή η πόλη υπήρξε σημαντικός προμαχώνας της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας απέναντι στις σλαβικές επιδρομές και μήλον της έριδος μεταξύ των Φράγκων της Δ' Σταυροφορίας, των Βουλγάρων, των Σέρβων και των Τούρκων.

Το 1206 καταστράφηκε σχεδόν ολοσχερώς από τον Βούλγαρο τσάρο Ιωαννίτζη. Από τον 12ο αιώνα και μετά η πόλη πέρασε διαδοχικά στην κατοχή του Σέρβου Στέφανου Δουσάν, κατόπιν ξανά στους Βυζαντινούς, τον 14ο αιώνα στους Οθωμανούς, στα τέλη του 19ου αιώνα στους Βούλγαρους κομιτατζήδες και το 1913 μετά τους νικηφόρους Βαλκανικούς Πολέμους ενσωματώθηκε στο ελληνικό κράτος.

Χαλκιδική

Πρωτεύουσα του νομού Χαλκιδικής είναι ο Πολύγυρος. Η πρώτη ονομαστική αναφορά γίνεται σε κώδικα του 11ου αιώνα, όπου λέγεται ότι η περιοχή αποτελούσε μετόχι της Μονής Ιβήρων του Άθωνα.

Η Μακεδονία της Ορθοδοξίας

Στο στενότερο σημείο της Κασσάνδρας, γύρω στα 21 χλμ νοτιοδυτικά του Πολυγύρου, βρίσκεται ο οικισμός της Νέας Ποτίδαιας. Μερικές εκατοντάδες μέτρα ανατολικότερα υπάρχουν τα ερείπια της αρχαίας Ποτίδαιας, που αποικίσθηκε από τους Κορίνθιους γύρω στα 600 π.Χ.

Σχεδόν ολόκληρη η ανατολικότερη χερσόνησος της Χαλκιδικής φιλοξενεί το Αγιον Όρος, όπου, από τα βυζαντινά χρόνια βρίσκονται συγκεντρωμένα είκοσι μεγάλα μοναστήρια και πολυάριθμες σκήτες και ασκηταριά.

Το Άγιον Όρος είναι μια «Αυτόνομη Μοναστική Πολιτεία» εντός της Ελλάδας (ίσως μοναδική στον κόσμο, με εξαίρεση τη Λάσα του Θιβέτ), στη χερσόνησο του Αθω της Χαλκιδικής, που θεωρείται κέντρο του ορθόδοξου μοναχισμού.

Οι απαρχές του μοναστικού βίου στο Αγιον Όρος χάνονται στη σφαίρα του μύθου, καθώς υπάρχουν πάμπολλες παραδόσεις που συνδέουν την ίδρυση αθωνικών μονών με τον Μεγάλο Κωνσταντίνο, την μητέρα του Ελένη κ.α.

© RIA Novosti/Sergey Pyatakov

Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, το όρος Αθωνας συνδέεται με τη γιγαντομαχία μεταξύ των Γιγάντων και των Ολύμπιων θεών, ηγέτης των πρώτων ήταν ο Αθως. Ο Αθως, θυμωμένος, πέταξε έναν τεράστιο βράχο εναντίον του Ποσειδώνα από τη Θράκη, αλλά αστόχησε και ο βράχος έπεσε στη θάλασσα, δημιουργώντας το όρος, στο οποίο δόθηκε το όνομα του.

Μια αγιορείτικη παράδοση αναφέρει πως καθώς η Παναγία ταξίδευε με τον ευαγγελιστή Ιωάννη στο βόρειο Αιγαίο, μια δυνατή τρικυμία τους έριξε στις ακτές του Αθω. Η Παναγία εντυπωσιασμένη από τη φυσική ομορφιά, ζήτησε από τον Υιό και τον Κύριο της να της χαρίσει την περιοχή.

Από την ιστορία, ο Αθως αναφέρεται για πρώτη φορά σχετικά με την περσική αποστολή εναντίον της Ελλάδας υπό την ηγεσία του Μαρδόνιου το 493 π.Χ. Πλέοντας γύρω από τη χερσόνησο, ο περσικός στόλος συνάντησε κακοκαιρία και υπέστη φοβερή καταστροφή. Με αυτόν τον τρόπο η αποπειραθείσα εισβολή ματαιώθηκε.

Δέκα χρόνια αργότερα, ο Ξέρξης επανέλαβε την αποστολή, αλλά προκειμένου να αποφευχθεί ο κίνδυνος νέας καταστροφής άνοιξε διώρυγα στον ισθμό της χερσονήσου για να περάσει ο στόλος του.

Αναστασία Καρυπίδου